دانشگاه ازاد قم، استادیار گروه معماری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
چکیده: (35 مشاهده)
معماری بومی حاصل انباشت دانش، تجربه و راهکارهایی است که در تعامل با زمینه، نیازهای اجتماعی و شیوه زیست شکل گرفته و در سازمان فضایی بناها نمود مییابد. خانههای تاریخی قم بهعنوان بخشی از میراث معماری بومی، واجد الگوهای ارزشمند فضایی است. این مولفه ها در پیوند میان فضاهای باز، نیمهباز و بسته، نحوه استقرار تودهها، سلسلهمراتب دسترسی، کنترل دید و شکلگیری حریم بازتاب یافتهاند. با وجود مطالعات متعدد درباره ویژگیهای کالبدی خانههای تاریخی، چگونگی ارتباط میان این مؤلفهها و نقش آنها در شکلگیری یک نظام منسجم فضایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی الگوهای سازمان فضایی و تبیین روابط کالبدی -فضایی مؤثر در شکلگیری الگوهای فضایی در خانههای تاریخی بافت قدیم قم انجام شده است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی چندگانه انجام شده و شش خانه تاریخی شامل خانههای سلامتی، توکلی، شاکری، حائری، حلاجزاده و صادق روحانی مورد بررسی قرار گرفتهاند. دادهها از طریق مطالعات اسنادی، بررسی مدارک معماری و تحلیل پلانها گردآوری و با رویکرد تطبیقی -تفسیری تحلیل شدهاند. در این فرایند، سازمان فضایی، پیوند فضاهای باز، نیمهباز و بسته، سلسلهمراتب دسترسی، روابط دیداری و الگوهای حرکت بررسی شده و تحلیل گراف دید با استفاده از نرمافزار DepthmapX و شاخصهای اتصالپذیری، همپیوندی بصری، میانگین عمق بصری و آنتروپی بصری بهعنوان شواهد کمی پشتیبان به کار گرفته شد. یافتهها نشان میدهد که سازمان فضایی خانههای مورد مطالعه از الگوی کالبدی واحدی پیروی نمیکند، بلکه از ترکیب متفاوت مرکزیت حیاط، میزان محصوریت، نحوه تودهگذاری، فضاهای واسط و تنظیم روابط دیداری شکل میگیرد. در نمونههای توکلی و صادق روحانی، مقادیر بالاتر پیوستگی بصری همراه با عمق بصری کمتر، با ارتباط یکپارچهتر میان حیاط و فضاهای پیرامونی همراه است؛ درحالیکه در شاکری و حلاجزاده، عمق بصری بیشتر با سازمانیابی تدریجیتر روابط دیداری همراه است. بر این اساس، معماری بومی در نمونههای مورد مطالعه را میتوان دانشی رابطهمحور دانست که از طریق تنظیم پیوستگی، عمق، دسترسی، دید و تفکیک قلمروها عمل میکند. این منطق، بیش از بازتولید عناصر تاریخی، میتواند بهعنوان مبنایی برای بازخوانی اصول سازمان فضایی در طراحی معاصر مورد توجه قرار گیرد.
شمارهی مقاله: 4
واژههای کلیدی: معماری بومی، خانه تاریخی، سازمان فضایی، محرمیت، سلسلهمراتب فضایی، فضای باز و نیمهباز، قم.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |