سمیه صبوری*1 
، مهدی زندیه2
، مهدی زندیه2
1- دانشگاه تهران، sabouri.somaye@ut.ac.ir
2- دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، zandieh@arc.ikiu.ac.ir
2- دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، zandieh@arc.ikiu.ac.ir
چکیده: (13 مشاهده)
شهرهای زیارتی معاصر تحت تأثیر رشد گردشگری مذهبی، توسعهی زیرساختها، افزایش ظرفیتهای اقامتی و تجاری و غلبهی مداخلات پروژهمحور، با چالش بنیادیِ گسست تدریجی میان کانون مقدس و حیات روزمرهی شهری مواجه شدهاند؛ پدیدهای که ابعادی بسیار فراتر از دگرگونیهای ساده کالبدی یا ارتقای ظرفیتهای خدماتی دارد. مطالعهی حاضر با تمرکز بر بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی، این مسئله را ذیل مفهوم «فرسایش مکان» صورتبندی میکند؛ مفهومی که نه به فرسودگی فیزیکی، بلکه به افول ظرفیت محیط در حفظ و بازتولید پیوندهای مکانساز میان حرم، شهر، زائر، مجاور، حیات مسکونی، اقتصاد بومی، حافظه جمعی و پدیدارشناسی تجربه زیارت دلالت دارد. هدف اصلی این گفتمان، بازتعریف مفهوم جداییگزینی در مناظر مذهبی، تبیین سازوکارهای شکلگیری آن و ارائه چارچوبی مکانمحور جهت بازپیوند زیارت و زیست شهری است. این مطالعه از حیث هدف، نظریـتبیینی و از نظر رویکرد، کیفی و مبتنی بر تحلیل اسناد است. در این راستا، منابع نظری، پژوهشهای تخصصی مرتبط با مشهد و اسناد سیاستیـنهادی با روش تحلیل محتوای کیفی جهتدار بررسی شده و شواهد در چهار بعد کالبدیـفضایی، اجتماعی، اقتصادی و معناییـتجربی دستهبندی و تحلیل گشتند؛ ساختار حکمرانی نیز به عنوان متغیری میانبُعدی در این تحلیل لحاظ گردید. یافتهها نشان میدهند که «جداییگزینی زیارتی» نه به معنای کاهش حضور زائران، بلکه حاصل همافزایی ناشی از انقطاع تداوم فضایی و توالی تجربه تشرف، افول سکونت پایدار و تعامل زائرـمجاور، فاصلهگرفتن اقتصاد زیارت از معیشت بومی و در نهایت تضعیف حافظه جمعی، حس تعلق و معنای آیینی است؛ بر این اساس، «فرسایش مکان» برآیند انباشتی همین گسستهای چهارگانه است. در نهایت، نتایج مؤید آن است که رویکرد توسعه مکانمحور با تأکید بر ماندگاری سکونت، صیانت از اقتصاد محلی، احیای مسیرها و آستانههای تشرف، تقویت عرصههای تعامل اجتماعی، حفظ مقیاس انسانی، تحقق عدالت فضایی و استقرار حکمرانی مشارکتی، چارچوبی شایسته برای ساماندهی و هدایت مداخلات شهری در بافتهای زیارتی فراهم میسازد.
شمارهی مقاله: 2
واژههای کلیدی: فرسایش مکان، جداییگزینی زیارتی، منظر مذهبی، توسعهی مکانمحور، حیات روزمره شهری، حرم مطهر رضوی.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |