دوره 3، شماره 7 - ( 6-1404 )
جلد 3 شماره 7 صفحات 65-54 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mahan A, Rohanian R, Parastar Harami A, HamidiFard M, ChadeganiPour M. An Examination of the Historical Evolution of the River’s Role in Shaping Dezful’s City Center. JORS 2025; 3 (7) : 6
URL: http://jors-sj.com/article-1-79-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-79-fa.html
ماهان امین، روحانیان رضا، پرستار حرمی امیرحسین، حمیدی‌فرد محمدرضا، چادگانی‌پور مهدی. بررسی سیر تحول تاریخی نقش رودخانه در شکل گیری مرکز شهر دزفول. مکتب احیاء. 1404; 3 (7) :54-65
1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان، aminmahan@iau.ir
2- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، Rohanian.reza@ut.ac.ir
3- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، amir.parastar@ut.ac.ir
4- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، mrezahamidi@ut.ac.ir
5- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، Mchadeganipour@ut.ac.ir
2- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، Rohanian.reza@ut.ac.ir
3- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، amir.parastar@ut.ac.ir
4- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، mrezahamidi@ut.ac.ir
5- گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، Mchadeganipour@ut.ac.ir
چکیده: (1642 مشاهده)
نقش رودخانه‌ها در تاریخ شهرسازی به‌‌عنوان عنصر طبیعی بنیادین، نقش اساسی در شکل‌گیری، تثبیت و توسعه مراکز شهری ایفا کرده‌اند. دزفول نیز به‌‌عنوان شهری رودپای، همواره تحت تأثیر رودخانه دز شکل گرفته و تحول یافته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تاریخی فضایی، به بررسی رابطه مرکز شهر دزفول و رودخانه دز در طول ادوار مختلف تاریخی از دوره ساسانی تا عصر معاصر می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در دوره ساسانی، رودخانه نقش دفاعی و زیربنایی در استقرار نخستین هسته شهر داشته است. در دوران اسلامی، به‌‌ویژه با گسترش شبکه قمش‌ها، مرکز شهر در پیوند مستقیم با منابع آب و کشاورزی پیرامونش گسترش یافت. در دوران صفوی تا قاجار، تمرکز بر شبکه محلات بر‌اساس قمش‌ها و سازمان اجتماعی محله‌محور، رابطه مرکز شهر با رودخانه را در حد متوسط نگه داشت. اما در دوره پهلوی و معاصر، با استقرار سیستم‌های نوین آبرسانی، احداث خیابان‌های جدید، شکل‌گیری مراکز شهری نوظهور و تغییر رویکرد کالبدی و عملکردی شهر، نقش رودخانه در هویت‌بخشی مرکز شهر به‌‌تدریج کمرنگ شد و به حداقل کاهش یافت. در حال حاضر، نقش رودخانه عمدتاً به‌‌عنوان لبه طبیعی و فضای تفرجی مطرح است و پیوند ساختاری و عملکردی آن با مرکز شهر گسسته شده است. این تحولات گویای دگرگونی عمیق در الگوی شکل‌گیری و هویت‌پایی شهر دزفول است که از وابستگی طبیعی به رودخانه، به ساختار انسان‌ساخت و منفک از بستر طبیعی تغییر یافته است.
شماره‌ی مقاله: 6
فهرست منابع
1. امام(اهوازی)، س.م. (1382). مقالاتی درباره تاریخ جغرافیایی دزفول (م. حکمت‌فر، ویراستار)، انتشارات دارالمؤمنین.
2. ایران‌دوست، کیومرث؛ آشوری، کسری و هاشمی، بهیه. (1395). بازشناسی عناصر تاریخی هسته شهر ایرانی (مطالعه موردی, هسته تاریخی مرکز شهر کرمانشاه). مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 7(24)، 85-99. https://www.sid.ir/paper/518046/fa
3. بادلان‌زاده، احسان و آقامحمدی، نجمه‌سادات. (1390). بررسی و مقایسه پل‌های باستانی دزفول و شادروان شوشتر و عوامل مؤثر بر تخریب و فرایند مرمت آنها. همایش ملی باستان شناسی و معماری سازه های آبی دزفول.
4. پناه‌یزدان، علی و جلیلی، تورج. (1394). شناخت بافت تاریخی دزفول و کاربرد آنها در توسعه شهر. همایش ملی معماری و شهرسازی بومی ایران. https://sid.ir/paper/826689/fa
5. تابان، محسن و پورجعفر، محمدرضا. (1387). بازشناسی عوامل هویتی بافت تاریخی دزفول و کاربرد آنها در توسعۀ شهر. مدیریت شهری، 6(22)، 42-23.
6. رحیمیه، فرنگیس و ربوبی، مصطفی. (1353). شناخت شهر و مسكن بومي ايران در شرايط آب‌وهواي گرم و نيم‌مرطوب دزفول-شوشتر (م. فلامکی، ویراستار). دانشگاه تهران
7. رستگاری، زهرا . (1389). بررسی ظرفیت های منظرین رود دز. منظر، 2(9)، 56-57.
8. صابری، احمد (1399). جستاری در گمگشتگی نقش رودخانه های شهری در ایران. نظر آنلاین.
9. عاشوری، مهرزاد. (1395). طرح مرمت و احياء آسيابهاي آبي دزفول محدوده آسيابهاي حاج حسن رفعتيان (زیر پل جدید) ]پایان‌نامۀ کارشناسی، دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور[.
10. کاردان مقدم، حمید؛ حسینی، بدرسادات؛ فیروزی، محسن و یزدخواستی، مرتضی. (1394). بررسی روند کیفی رودخانه زهره جهت مصارف در بخش کشاورزی. همایش آب و محیط زیست. کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران.
11. کریمیان سردشتی، نادر. (1396). نقشه تاریخی رود کارون و اراضی و نواحی خوزستان، فصلنامه علمی فنی هنری اثر، شماره 38(77)، 69-82.
12. مرتضوی، سارا و پرتوی دیلمی، مهراب. (1390). بررسی فناوری ساخت و اجرای قنات؛ نمونه موردی: قنات های رودخانه‌ای دزفول. همایش ملی باستان شناسی و معماری سازه های آبی دزفول، دزفول: دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول.
13. مؤمنی،کورش و سلطانی، پریا. (1397). بررسی فرهنگ عاشورایی در مراکز تجمع بافت تاریخی شهر دزفول. نقش جهان-مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی، 8(2)، 133-141.
14. یاوری، سمیرا؛ لیلیان، حمیدرضا و شهبازی، مهرداد. (1395). ارزیابی کیفیت محیط شهری و احیای بافت مرکزی شهری با تاکید بر اهداف اجتماعی- اقتصادی- کالبدی (مطالعه موردی: بافت مرکزی شهر کرمانشاه). کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی. https://sid.ir/paper/866582/fa
15. Breen, A., & Rigby, D. (1996). The New Waterfront: A Worldwide Urban Success Story. McGraw-Hill.
16. Pourjafar, M., Amini, M., Hatami Varzaneh, E., & Mahdavinejad, M. J. (2014). Role of bazaars as a unifying factor in traditional cities of Iran: The Isfahan bazaar. Frontiers of Architectural Research, 3(1), 10-19. [DOI:10.1016/j.foar.2013.11.001]
17. Bemanian, M. R. (2008). The Environmental Planning Revitalization for River Valleys of Tehran in Strategic Factors Analysis Approach (SWOT) (Case study: Velenjak River Valley). Advanced Environmental Sciences, 5(4), 1-14.
18. Soltani, N., Partovi, P., & Moradi Chadegani, D. (2023). Evaluation of the Mutual Effects of the Environmental Heritage Values of the Zayandehrud River in Isfahan and the Quality of Life (QOL) of Surrounding Residents. Spatial Planning, 13(1), 65-96. [DOI:10.22108/sppl.2023.137282.1717]
19. Masoudi Nejad, R. (2022). A Comparative Study of Social and Retail Bazaars: Investigating the Historical Bazaars of Dezful and Shushtar as Retail Bazaars. Journal of Iranian Architecture Studies, 5(10), 73-100.
20. kiani, K. (2018). Assessing the Design Process of a Citizen-Centric City Center; Mountain Landscape in Persian New Poetry. MANZAR, the Scientific Journal of landscape, 9(41), 36-45.
21. Habibi, S.M., & Maghsoudi, M. (2007) Urban Restoration. University of Tehran.
22. Zarei, M., & Najafi Terojeny, S. N. (2019). Designing the Central Part of the Cities with Approach of Identity Creation to Space; Case Study: The Central Part of Behshahr. National Studies Journal, 20(79), 115-136.
23. Hejazi, S. S., Oskoei,Y., Nazari, H., Mirahmadi, A., Heydarizadeh Shali, M., & Hoseinzadeh, Z. (2020). The Determining Elements of 'City Center' and the Related Urban Changes in the Central Area of 'Gorgan City. Journal of Art and Civilization of the Orient, 8(29), 13-22. [DOI:10.22034/jaco.2020.218061.1143]
24. Kamran, H. (2021). Investigating the role of natural factors on the security of Iran's border rivers. Human Geography Research, 53(2), 767-792. [DOI:10.22059/jhgr.2021.323148.1008291]
25. Hosseini zare, N., Gholami, A., Panah Pour, E., & Jafar nezady, A. R. (2016). Identifying and Determining Pollution Load of Agricultural Pollutants in The Catchment Basin of Karun and Dez Rivers. Irrigation Sciences and Engineering, 39(3), 121-134. [DOI:10.22055/jise.2016.12348]
26. Chizfahm daneshmandian, M., Poodat, F., & Mojtahedzadeh, R. (2025). Visual Management of Urban Riverscapes (a case study of the central area of Ahvaz city). Geography and Urban Space Development, 12(1), 39-57. [DOI:10.22067/jgusd.2023.77951.1230]
27. Barati, N., Zareie, F., & Ahani, S. (2013). Industrial Assessment of priorities for sustainable urban landscape on the river sustainable with AIDA model (Case study: Gheslagh Sanandaj river). Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 1(1), 13-22.
28. Abbaszadeh Soorami, M., ShokriFyrozjah, P., & Gholipur Kasgari, A. (2021). Investigating the Environmental Effects of Recreational Functions Along the River in Babolsar City. Physical Social Planning, 8(2), 109-124. [DOI:10.30473/psp.2021.54047.2333]
29. Mazaherian, H., Hamzeh, N., & Lotfipour Siahkalroudi, M. (2021) Fundamentals of urbam river landscape revitalization. University of Tehran Press.
30. Safdarnejad, S. M., Daneshpour, S. A., & Behzadfar, M. (2022). Sustainable River-Oriented Public Places and the Constructs Affecting them; Case Studies: Balekhlou, Zayandeh-Rood, Karun, and Zarjub Urban Rivers. Armanshahr Architecture & Urban Development, 14(37), 183-206. https//doi.org/10.22034/aaud.2019.199192.1972
31. Ibn Hawqal, M. (1987). Safar-name-ye Ibn e Hawqa (Suurat ol -'Ard) (J. Shoar, Trans.). Amirkabir.
32. Rawlinson, H. C. (1983). Notes on a Journey from Tabríz, Through Persian Kurdistán, to the Ruins of Takhti-Soleïmán, and from Thence by Zenján and Ṭárom, to Gílán, in October and November,1838; With a Memoir on the Site of the Atropatenian Ecbatana (S. Amanollahi Baharvand, Trans.). Agah. (Original work published 1840) [DOI:10.2307/1797838]
33. Zalaghi, Y., Esmaili-Jelodar, M, E., & Khosrozadeh, A. (2024). Supplying Water to the Sasanian-Islamic City of Gundishapur from the River Qanat of Dezful City; Design a Hypothesis. Parseh J Archaeol Stud. 8(27), 171-195.
https://doi.org/10.66224/PJAS.8.27.171 [DOI:10.22034/PJAS.8.27.171]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |