دوره 3، شماره 9 - ( 12-1404 )
جلد 3 شماره 9 صفحات 75-64 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rafiei Dehaghani V, mansouri S, atashinbar M. Rethinking Urban Development in Pilgrimage Contexts: A Place-Based Analysis of Spatial Structure Transformations Around the Holy Shrine of Fatima Masumeh in Qom. JORS 2026; 3 (9) : 6
URL: http://jors-sj.com/article-1-107-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-107-fa.html
رفیعی دهاقانی وحید، منصوری سیدامیر، آتشینبار محمد. بازاندیشی توسعه‌شهری در بافت‌های زیارتی با تأکید بر رویکرد مکان‌محور تحلیل تحولات ساختار فضایی پیرامون حرم حضرت معصومه (س) در قم. مکتب احیاء. 1404; 3 (9) :64-75
1- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
2- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران،
3- دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران،
2- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران،
3- دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران،
چکیده: (1345 مشاهده)
تحولات توسعه شهری در پیرامون اماکن مقدس، فراتر از مداخلات کالبدی، بر ساختار فضایی، هویت اجتماعی و نظام اقتصادی شهر اثرگذار است. شهر قم به‌عنوان یکی از کانون‌های مذهبی ایران، طی دهه‌های اخیر شاهد مداخلات گسترده در محدوده پیرامونی حرم حضرت معصومه(س) بوده است؛ مداخلاتی که عمدتاً با هدف ارتقای ظرفیت زیارتی و ساماندهی خدمات انجام شده، اما پیامدهای چندلایه‌ای بر ساختار فضایی و تجربه زیسته ساکنان برجای گذاشته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، تبیین چگونگی تأثیر فرایند توسعه شهر قم بر ساختار فضایی پیرامون حرم در چارچوب رویکرد توسعه مکان‌محور است. پژوهش با رویکردی کیفی و تفسیری و با اتکا بر تحلیل اسناد تاریخی و معاصر، نقشه‌ها، طرح‌های مصوب و مطالعات شهری انجام شده است. چارچوب نظری تحقیق بر سه مؤلفه اصلی توسعه مکان‌محور شامل بعد اجتماعی–فرهنگی، کالبدی–فضایی و اقتصادی–عملکردی استوار است. تحلیل تحولات در سه مرحله شامل بازسازی روند تاریخی، تطبیق با شاخص‌های نظری و تبیین الگوی غالب مداخله انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که جهت‌گیری غالب توسعه در محدوده مورد مطالعه، مبتنی بر ارتقای ظرفیت کالبدی و خدمات زیارتی بوده و در نتیجه آن، تعادل میان ابعاد اجتماعی، فضایی و اقتصادی دچار اختلال شده است. تغییر ترکیب جمعیتی، تضعیف شبکه‌های اجتماعی محلی، جایگزینی ساختار ریزدانه با بافت درشت‌مقیاس و گذار از اقتصاد محله‌محور به الگوی سرمایه‌محور از مهم‌ترین پیامدهای این روند است. نتایج پژوهش تأکید می‌کند که تداوم مداخلات بدون بازتنظیم بر مبنای اصول توسعه مکان‌محور، می‌تواند به تضعیف هویت تاریخی و کیفیت تجربه مکان منجر شود. بر این اساس، تقویت مشارکت ساکنان، حمایت از اقتصاد درون‌زا و توجه به مقیاس انسانی در طراحی فضایی، به‌عنوان الزامات بازآرایی سیاست‌های توسعه در بافت‌های مذهبی–تاریخی پیشنهاد می‌شود.
شماره‌ی مقاله: 6
فهرست منابع
1. Alavian Sadr, M., Izadi, M. S., Shahabian, P., & Talebian, M. H. (2024). Framework for the Organization and Management of Historic Urban Landscapes; A Case Study of Mashhad, Iran. Athar, 45(105), 85-118. [DOI:10.22034/45.105.4]
2. Al-Daini, R., Samaneh, A., & Danilina, N. V. (2020). Strategic urban planning of religious cities: the case study of Karbala city in Iraq. Vestnik MGSU, 8, 1081-1089. [DOI:10.22227/1997-0935.2020.8.1081-1089]
3. Alfasi, N., & Ganan, E. (2015). Jerusalem of (foreign) gold: entrepreneurship and pattern-driven policy in a historic city. Urban Geography, 36(2), 157-180. [DOI:10.1080/02723638.2014.977051]
4. Andrés Rodríguez, P. (2018). The revenge of the places that don't matter (and what to do about it). Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 11(1), 189- 209. [DOI:10.1093/cjres/rsx024]
5. Bagheri, Y., & Mansouri, S. (2018). City entrance, as an element for creating an independent identity for the city landscape. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 15(60), 5-14. [DOI:10.22034/bagh.2018.62760]
6. Barca, F., Macann, P., & Andrés Rodríguez, P. (2012). The Case For Regional Development Intervention: Place-Based Versus Place-Neutral Approaches. Journal of Regional Science, 52(1).
x [DOI:10.1111/j.1467-9787.2011.00756.]
7. Ben-Hamouche, M. (2009). Complexity of urban fabric in traditional Muslim cities: Importing old wisdom to present cities. URBAN DESIGN International, 14(1), 22-35. [DOI:10.1057/udi.2009.7]
8. Emad, F., Movahed, K., Taghipour, M., & heidari, A. A. (2022). Recognizing the principles of creating a sense of spirituality in the context of religious spaces in the city of Shiraz based on the concept of hierarchy. , 13(49), 194-207. [DOI:10.30495/jupm.2021.26667.3707]
9. Esmaeeldokht, M. (2021). Historical Texture as a Museum of Visual Arts for Historical Tourism: A Case Study of Shiraz. Tourism of Culture, 2(4), 21-30. [DOI:10.22034/toc.2021.255387.1029]
10. Habibi, K., Behzadfar, M., Meshkini, A., Alizadeh, H., & Mahaki, V. (2011). Evaluating the impacts of urban development plans on the deconstruction and quality improvement of the ancient Iranian city space. Iranian Islamic City Studies, 1(4), 15-28. (In Persian)
11. Habibi, S. M. (2009). From Shar to city. University of Tehran Press. (In Persian)
12. Healey, P. (1997). Collaborative Planning: Shaping Places in Fragmented Societies. Macmillan. [DOI:10.1007/978-1-349-25538-2]
13. Heidegger, M. (1971). Building, dwelling, thinking. In A. Hofstadter (Trans.), Poetry, language, thought (pp. 141-160). Harper & Row.
14. Hemmati, M., & Saboonchi, P. (2021). Perceiver, Perceived, Perceptual Product (Evaluating Experts' Interpretations of the Components of 'Landscape' Definition). MANZAR, the Scientific Journal of landscape, 13(56), 14-29. [DOI:10.22034/manzar.2021.273356.2115]
15. Hoseinzadeh, M., & Mansouri, S. A. (2025). Urban Landscape Reading Approaches: A Systematic Review of Conceptual Model Development. MANZAR, the Scientific Journal of landscape, 17(72), 28-39. [DOI:10.22034/manzar.2025.497158.2325]
16. Hosseini, S. A., Yaghfoori, H., & hadeiani, Z. (2020). Investigation and analysis of factors affecting the development of physical-spatial structure of Qom city with a futures research approach. Geography and Development, 18(61), 247-276. [DOI:10.22111/jGDIJ.2021.5853]
17. Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
18. Kubbah, S., & Hankawi, W. (2024). The impact of multiple ideologies on the disruption of the urban fabric: Social disruption - A case study. AIP Conference Proceedings, 3203, 050108. [DOI:10.1063/5.0212709]
19. Lefebvre, H. (1991). The production of space. (D. N. Smith, Trans.) Cambriged: Blackwell.
20. Maghsoudi, A., Mansouri,S. A., & Haghir, S. (2024). Territorial Landscape: Explaining the Relationship Between the Concept of Territory and Landscape. MANZAR, the Scientific Journal of landscape, 16(68), 48-59. [DOI:10.22034/manzar.2024.461220.2291]
21. Mahdavinejad, M. J., & Amini, M. (2011). Public Participation for Sustainable Urban Planning in Case of Iran. Procedia Engineering, 21, 405- 413. [DOI:10.1016/j.proeng.2011.11.2032]
22. OECD. (2020). Linking people and places: Place-based approaches to local development. OECD Publishing.
23. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster. [DOI:10.1145/358916.361990]
24. Relph, E. (1976). Place and Placelessness. Pion.
25. Saboonchi, P., & Rafiei, V. (2025). Evaluating the Role of Stakeholders in Urban Policy-Making Based on the Principles of Good Urban Governance - A Case Study of the Development Plan for Camp B, Bandar-e Emam Khomeyni. JORS, 3(6), 76-85. [DOI:10.22034/3.6.7]
26. Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press. https://books.google.com/books?id=huHxr4P8Y7UC
27. Thaitakoo, D. (2006). Toward a Way to Balance Conservation and Development in the Ayutthaya Historic Town Centers. Journal of Humanities, 9(12), 16-34. https://digital.car.chula.ac.th/manusya/vol9/iss12/2/ [DOI:10.1163/26659077-00904002]
28. Venerandi, A., Zanfi, F., & Salim, A. (2021). Urban spatial transformation in the historic city of Qom: street network evolution and morphological change. ISPRS International Journal of Geo‑Information, 10(12), 854-872.
29. Yin, B., & Xu, W. (2014). The Survival of Urban Tourism Development under the Background of Religious Resources - In Baotou, for Example. Applied Mechanics and Materials, 587-589, 181- 184. [DOI:10.4028/www.scientific.net/AMM.587-589.181]
30. Yin, J., & Jia, M. (2024). Historical Traceability, Diverse Development, and Spatial Construction of Religious Culture in Macau. Religions, 15(6), 656. [DOI:10.3390/rel15060656]
31. Zhang, Y., & Wei, T. (2017). Typology of religious spaces in the urban historical area of Lhasa, Tibet. Frontiers of Architectural Research, 6(3), 384-400. [DOI:10.1016/j.foar.2017.05.001]
32. Zhao, P. (2011). Managing urban growth in transforming, china: Evidence from Beijing. Land use policy, 24, 96-109. http://redbcm.com.br/arquivos/bibliografia/managing [DOI:10.1016/j.landusepol.2010.05.004]
33. Ziari, K. (2011). Regional development planning. SAMT. (In Persian)
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |