سیاست پژوه و پژوهشگر سیاست‌گذاری شهری
چکیده: (4 مشاهده)
بیان مسئله: وفور منابع و انباشت سرمایه صنعتی در شهرها همواره تضمین‌کننده توسعه فضایی و اجتماعی پایدار نیست. در غیاب ظرفیت نهادی مکان‌محور، جریان سرمایه به‌جای ارتقای کیفیت زندگی، به بروز پارادوکس فراوانی در مقیاس محلی می‌انجامد. برنامه‌ریزی شهری رایج، با غلبه منطق کالبدگرا و پروژه‌محور طرح‌های جامع، به کژتابی فضایی، تسلط بلامنازع شبکه‌های ارتباطی سواره بر ساختار تاریخی محله‌ها و در نهایت گسیختگی انسجام اجتماعی دامن زده است.
هدف: این پژوهش با هدف تبیین نظری «تله توسعه‌نیافتگی» و «قفل‌شدگی نهادی» در بستر شهرهای صنعتی ـ معدنی، نحوه تبدیل ظرفیت‌های بالقوه اقتصادی به فرسایش فضایی را بررسی می‌کند. پژوهش حاضر تلاش دارد تا نسبت علّی میان همجواری صنعتی و توسعه‌نیافتگی مکان‌محور را در چارچوب کیفیت میانجی‌گری نهاد برنامه‌ریزی شهری واکاوی نماید.
نوآوری: نوآوری بنیادین این مقاله، معرفی غلبه منطق کالبدگرا بر نظام برنامه‌ریزی شهری به‌عنوان اصلی‌ترین میانجی تبدیل ثروت به توسعه‌نیافتگی است. این مطالعه با اتکا به استدلال ربایشی و کاربست شهر سیرجان به‌عنوان یک مورد تشخیصی، مفاهیم نوینی نظیر «تبدیل ضدمحله‌ای منابع» و «شهرشدگی ضدمکان‌محور» را برای تعمیم تحلیلی این پدیده ابداع و صورت‌بندی کرده است.
نتیجه‌گیری: تحلیل یافته‌ها در بافت تاریخی، بازار و محله‌های همجوار سیرجان نشان می‌دهد منابع ذاتاً مانع توسعه نیستند؛ بلکه جذب آن‌ها در منطق تقلیل‌گرایانه برنامه‌ریزی کالبد محور، زمین‌محور، و پروژه محور، نه تنها به توسعه نمی‌انجامد، بلکه چرخه‌ای مخرب از تخریب سازمان فضایی، افول هویت و کیفیت مکانی، فروپاشی محله‌ای، گسیختگی فضایی، گسترش پیرامونی و تخریب فضاهای عمومی را در کنار سفته‌بازی زمین را ایجاد می‌کند. خروج از این وابستگی به مسیر، مستلزم تغییر پارادایم روش‌شناسی برنامه‌ریزی به رهیافت‌های چندبعدی و زمینه‌مند است. در این راستا، اعتبارات مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها نباید به پیشران پروژه‌های منفصل کالبدی تبدیل شود؛ بلکه تخصیص آن‌ها باید نخست به تغییر روش و رویکرد برنامه‌ریزی شهری به عنوان مهمترین اولویت توسعه شهری بیانجامد و سپس هر تخصیص منبعی به پیامدهای ملموس توسعه‌ای همچون ارتقای انسجام محله‌ای، خوانایی شهر، زیست‌پذیری و عدالت فضایی مشروط گردد.
هدف: این پژوهش با هدف تبیین نظری «تله توسعه‌نیافتگی» و «قفل‌شدگی نهادی» در بستر شهرهای صنعتی ـ معدنی، نحوه تبدیل ظرفیت‌های بالقوه اقتصادی به فرسایش فضایی را بررسی می‌کند. پژوهش حاضر تلاش دارد تا نسبت علّی میان همجواری صنعتی و توسعه‌نیافتگی مکان‌محور را در چارچوب کیفیت میانجی‌گری نهاد برنامه‌ریزی شهری واکاوی نماید.
نوآوری: نوآوری بنیادین این مقاله، معرفی غلبه منطق کالبدگرا بر نظام برنامه‌ریزی شهری به‌عنوان اصلی‌ترین میانجی تبدیل ثروت به توسعه‌نیافتگی است. این مطالعه با اتکا به استدلال ربایشی و کاربست شهر سیرجان به‌عنوان یک مورد تشخیصی، مفاهیم نوینی نظیر «تبدیل ضدمحله‌ای منابع» و «شهرشدگی ضدمکان‌محور» را برای تعمیم تحلیلی این پدیده ابداع و صورت‌بندی کرده است.
نتیجه‌گیری: تحلیل یافته‌ها در بافت تاریخی، بازار و محله‌های همجوار سیرجان نشان می‌دهد منابع ذاتاً مانع توسعه نیستند؛ بلکه جذب آن‌ها در منطق تقلیل‌گرایانه برنامه‌ریزی کالبد محور، زمین‌محور، و پروژه محور، نه تنها به توسعه نمی‌انجامد، بلکه چرخه‌ای مخرب از تخریب سازمان فضایی، افول هویت و کیفیت مکانی، فروپاشی محله‌ای، گسیختگی فضایی، گسترش پیرامونی و تخریب فضاهای عمومی را در کنار سفته‌بازی زمین را ایجاد می‌کند. خروج از این وابستگی به مسیر، مستلزم تغییر پارادایم روش‌شناسی برنامه‌ریزی به رهیافت‌های چندبعدی و زمینه‌مند است. در این راستا، اعتبارات مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها نباید به پیشران پروژه‌های منفصل کالبدی تبدیل شود؛ بلکه تخصیص آن‌ها باید نخست به تغییر روش و رویکرد برنامه‌ریزی شهری به عنوان مهمترین اولویت توسعه شهری بیانجامد و سپس هر تخصیص منبعی به پیامدهای ملموس توسعه‌ای همچون ارتقای انسجام محله‌ای، خوانایی شهر، زیست‌پذیری و عدالت فضایی مشروط گردد.
شماره‌ی مقاله: 3
واژه‌های کلیدی: Urban Resource Curse، Planning Distortion، Development Trap، Institutional Lock-in، Physicalism، Abductive Reasoning، Sirjan
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |