دوره 3، شماره 8 - ( 9-1404 )
جلد 3 شماره 8 صفحات 40-55 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hashempour P, mirzamohammadi P, rahbar B. The Relationship between Language and Architecture within Cultural Context (A Case Study of Azerbaijani Turkish and the Traditional Houses of Tabriz). , JORS. 2025; 3 (8) : 5
URL: http://jors-sj.com/article-1-94-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-94-fa.html
هاشم پور پریسا، میرزامحمدی پریوش، رهبر بهزاد. ارتباط زبان و معماری در بستر فرهنگ (نمونه موردی زبان ترکی و معماری خانه‌های سنتی تبریز). , مکتب احیاء. 1404; 3 (8) :55-40
پریسا هاشم پور*1 
، پریوش میرزامحمدی1 ، بهزاد رهبر2
، پریوش میرزامحمدی1 ، بهزاد رهبر2
1- دانشگاه هنر‌اسلامی تبریز، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر‌اسلامی تبریز
2- دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران
2- دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران
چکیده: (1336 مشاهده)
بیان مسئله: در مطالعات میان‌رشته‌ای، پیوند میان زبان به‌عنوان میراث ناملموس و معماری به‌عنوان میراث ملموس، یک حلقه مفقوده مهم برای احیای پیوندی است که فرآیندهای مدرنیزاسیون آن را در معرض فراموشی قرار داده است. سازوکاری که مفاهیم زبانی را از جهان ذهنی و زبانی یک فرهنگ به کالبد معماری متجلی می‌کند، به‌شکل نظام‌مند تبیین نشده است. این پژوهش با مطالعۀ بستر فرهنگی آذربایجان، به‌دنبال کشف این سازوکار و ارائۀ یک مدل ملی است.
سؤال تحقیق: استعاره‌های فرهنگی زبان ترکی (گویش تبریز) چگونه در خانه‌های سنتی دورۀ قاجار تبریز تجلی یافته‌اند؟
هدف: هدف اصلی این پژوهش، تبیین رابطۀ زبان و معماری در فرهنگ ایرانی است. با تحلیل استعاره‌های زبان ترکی و تطبیق آن با خانه‌های سنتی تبریز، یک مدل مفهومی با قابلیت تعمیم برای سایر بافت‌های فرهنگی ایران ارائه می‌شود.
روش تحقیق: این پژوهش با رویکردی کیفی و راهبرد مطالعۀ موردی انجام شده است. برای گردآوری داده‌ها از روش‌های اسنادی و تحلیل محتوای متون فرهنگی (فولکلور، بایاتی‌ها و فرهنگ‌نامه‌ها) جهت استخراج مفاهیم زبانی، و از روش‌های میدانی و تحلیل نقشه‌ها برای بررسی نمونه‌های معماری استفاده شد. تحلیل نهایی داده‌ها با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیری-تاریخی انجام شد تا پیوند میان مفاهیم انتزاعی و فرم‌های کالبدی برقرار گردد.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم فرهنگی در یک ساختار منسجم و سه‌لایه (باورهای بنیادین، هنجارهای اجتماعی، و تجلی کالبدی) به‌وضوح از طریق استعاره‌های زبان ترکی در معماری خانه‌های سنتی تبریز انعکاس یافته‌اند. دستاورد نهایی، ارائۀ مدل مفهومی «جهان ذهنی (مبدأ) ← زبان (مسیر) ← معماری (مقصد)» است که این فرآیند شناختی را تبیین می‌کند؛ باورهای بنیادین و هنجارهای اجتماعی (حوزه مبدأ) در قالب استعاره‌های فرهنگی زبان ترکیِ گویش تبریز (حوزه مسیر) تجلی یافته و برای معماران و سازندگان، به منزله نقشه‌ای راهنما عمل می‌کنند تا این مفاهیم را در عناصر کالبدی، جزئیات تزئینی و روابط فضایی عینیت بخشند. هم‌زمان، این مفاهیم برای ساکنان به منزله چارچوب معنایی و رفتاری ایفای نقش می‌کنند؛ چارچوبی که سازمان‌دهی الگوهای رفتاری و تعاملات روزمره در فضای معماری را هدایت و تقویت می‌کند (حوزه مقصد). این مدل تأکید دارد که رابطۀ زبان و معماری دوسویه است؛ معماری نیز با فراهم‌آوردن بستر «تجربۀ زیسته»، به بازتولید و تثبیت همان شناخت فرهنگی کمک می‌کند. نتایج این تحقیق با ارائۀ درکی عمیق از پیوند میراث ناملموس و ملموس، می‌تواند راهنمایی برای خلق معماری هویت‌مند و فرهنگ‌محور در سطح ملی باشد.
سؤال تحقیق: استعاره‌های فرهنگی زبان ترکی (گویش تبریز) چگونه در خانه‌های سنتی دورۀ قاجار تبریز تجلی یافته‌اند؟
هدف: هدف اصلی این پژوهش، تبیین رابطۀ زبان و معماری در فرهنگ ایرانی است. با تحلیل استعاره‌های زبان ترکی و تطبیق آن با خانه‌های سنتی تبریز، یک مدل مفهومی با قابلیت تعمیم برای سایر بافت‌های فرهنگی ایران ارائه می‌شود.
روش تحقیق: این پژوهش با رویکردی کیفی و راهبرد مطالعۀ موردی انجام شده است. برای گردآوری داده‌ها از روش‌های اسنادی و تحلیل محتوای متون فرهنگی (فولکلور، بایاتی‌ها و فرهنگ‌نامه‌ها) جهت استخراج مفاهیم زبانی، و از روش‌های میدانی و تحلیل نقشه‌ها برای بررسی نمونه‌های معماری استفاده شد. تحلیل نهایی داده‌ها با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیری-تاریخی انجام شد تا پیوند میان مفاهیم انتزاعی و فرم‌های کالبدی برقرار گردد.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم فرهنگی در یک ساختار منسجم و سه‌لایه (باورهای بنیادین، هنجارهای اجتماعی، و تجلی کالبدی) به‌وضوح از طریق استعاره‌های زبان ترکی در معماری خانه‌های سنتی تبریز انعکاس یافته‌اند. دستاورد نهایی، ارائۀ مدل مفهومی «جهان ذهنی (مبدأ) ← زبان (مسیر) ← معماری (مقصد)» است که این فرآیند شناختی را تبیین می‌کند؛ باورهای بنیادین و هنجارهای اجتماعی (حوزه مبدأ) در قالب استعاره‌های فرهنگی زبان ترکیِ گویش تبریز (حوزه مسیر) تجلی یافته و برای معماران و سازندگان، به منزله نقشه‌ای راهنما عمل می‌کنند تا این مفاهیم را در عناصر کالبدی، جزئیات تزئینی و روابط فضایی عینیت بخشند. هم‌زمان، این مفاهیم برای ساکنان به منزله چارچوب معنایی و رفتاری ایفای نقش می‌کنند؛ چارچوبی که سازمان‌دهی الگوهای رفتاری و تعاملات روزمره در فضای معماری را هدایت و تقویت می‌کند (حوزه مقصد). این مدل تأکید دارد که رابطۀ زبان و معماری دوسویه است؛ معماری نیز با فراهم‌آوردن بستر «تجربۀ زیسته»، به بازتولید و تثبیت همان شناخت فرهنگی کمک می‌کند. نتایج این تحقیق با ارائۀ درکی عمیق از پیوند میراث ناملموس و ملموس، می‌تواند راهنمایی برای خلق معماری هویت‌مند و فرهنگ‌محور در سطح ملی باشد.
شماره‌ی مقاله: 5
فهرست منابع
1. ابوضیا، فرهاد؛ و قزلباش، محمدرضا. (1364) .الفبای کالبد خانه سنتی یزد. وزارت برنامه و بودجه.
2. براتی، ناصر. (1382). بازشناسی مفهوم خانه در زبان فارسی و فرهنگ ایرانی. خیال، -(8)، 25-25. https://sid.ir/paper/451257/fa
3. بلخاری قهی، حسن. (1388). مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی. سوره مهر.
4. جمالی، سیروس؛ و خندانی، نادیا. (1399). مطالعه تطبیقی ساختار کالبدی خانه‌های سنتی دوره قاجار (نمونه موردی: شهر تهران و تبریز). شباک، 6(4)، 143-154.
5. خستو، مریم؛ و حبیب، فرح. (1395). رویکردی تحلیلی به تأثیر کالبد شهر بر فرهنگ با تأکید بر بافت شهری (مطالعة موردی: شهر قزوین). فصلنامۀ شهر ایرانی اسلامی، 26، 42-31.
6. دوستی، حسین (1397)، بایاتی؛ آذربایجان آغیز ادبیاتی (جلد 1و2). انتشارات محقق اردبیلی
7. زیاری، کرامت‌الله؛ پرهیز، فریاد؛ مهدنژاد، حافظ؛ و اشتری، حسن. (۱۳۸۹). ارزیابی مسکن گروه‌های درآمدی و ارائه برنامه تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد (نمونه موردی: استان لرستان). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، (۷۴)، ۱-۲۱. https://ensani.ir/file/download/article/20120426162258-5110-43.pdf
8. صدیق سروستانی، رحمت‌اله؛ و نیمروزی، نوروزی. (1389). بررسی ارتباط بین مشارکت در روابط همسایگی و احساس امنیت در محلات شهر مشهد. فصلنامه دانش انتظامی، 12(2)، 185-220.
9. قربانی، جاوید. (۱۳۹۰). آتالار سوزو: ضرب‌المثل‌های رایج در شهرستان خدابنده. دانش.
10. کبیرصابر، محمدباقر. (1394). مقاله غیرسبک شناسی: مفهوم شناسی واژه «سازه» در گفتمان معماری معاصر ایران. مجله سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 8(27)، 393-404. magiran.com/p1418608
11. کیانی، داوود (1397)، بایاتی؛ آذربایجان آغیز ادبیاتی (جلد 1 و 2). انتشارات محقق اردبیلی. . https://ketabesabz.com/dl/81644
12. محمداف، بلبل. (۱۳۷۰). آذربایجان فولکلوریک ماهنی‌لاری (حسین فضل‌الهی اولدوز، مترجم، جلد 1 و 2). انتشارات مهران.
13. مرادی، ساسان؛ متین، مهرداد؛ فیاض، ریما؛ و دهباشی‌شریف، مزین. (1397). گونه‌شناسی خانه‌های سنتی حیاط‌دار تبریز بر اساس معیارهای کالبدی مؤثر بر عملکرد اقلیمی (حیاط مرکزی). مدیریت شهری، 17(51)، 87-105.
14. مشکور، محمدجواد. (1375). نظری به تاریخ آذربایجان و آثار باستانی و جمعیت‌شناسی آن. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
15. معماریان، غلامحسین. (1391). معماری ایرانی نیارش. تهران: نغمه نواندیش.
16. هیئت، جواد. (1365). سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی. نشر نو.
17. Barati, N., Nikpeyma, M., & Alizadeh Mollayosuf, S. (2021). The space of language (Language as a determining factor in the definition and perception of space). Urban Planning Knowledge, 5(1), 1-22. http://doi.org/10.22124/upk.2021.17647.1567
18. Balilan Asl, L. (2014). The study of spatial structure of Tabriz city in the Qajar era, based on the historical maps. Journal of Iranian Islamic Period History, 5(8), 33-55.
19. Barati, N. (2008). An introduction to the theory of the role of local language in the reading and perceiving space and human environment: Case study of Persian language. Bagh-e Nazar, 5(10), 3-16.
20. Barati, N. (2015). Semiotic-cultural Definition of "Place" (Case Study: Persian Language). Journal of Art and Civilization of the Orient, 3(8), 3-10.
21. Belali Oskui, A., & Nazari, S. (2020). Desirable values of housing design from the perspective of Islamic thought (a step towards explaining the Iranian Islamic model of housing). Iranian Pattern of Progress, 8(1), 299-345. [DOI:20.1001.1.23225645.1399.8.1.12.2]
22. Davies, W. K. D., & Herbert, D. T. (1993). Communities within cities: An urban social geography. London: Belhaven Press. Faramarz Gharamaleki, A. (2013). Methodology of religious studies. Razavi University of Islamic Sciences Publication
23. Firuzabadi, M. (1410) Al-Qamus Al-Muhit. [Al-Muhit Dictionary]. Arab Heritage Revival House
24. Fischer, G. (1991). Architektur und Sprache: Grundlagen des architektonischen Ausdruckssystems. [Architecture and Language: Foundations of the Architectural System of Expression]. Shaker Verlag. [In German]
25. Frank, R. M. (2015). A future agenda for research on language and culture. In F. Sharifian (Ed.), The Routledge handbook of language and culture (pp. 493-512). London: Routledge.
26. Gobineau, A. (1999). Trois ans en Asie: de 1855 à 1858 (A. Houshang Mahdavi, Trans.). [Three years in Asia: from 1855 to 1858]. Qatreh. (Original work published 1923)
27. Hadi, I. (2007). Dil Deniz Luğatnamei Camei Etimolojik Etimolojik Sözlüğü. [The Sea of Languages: An Etymological Dictionary of Turkish]. Akhtar.
28. Kashgari, M. (2004). Dīwān Lughāt al-Turk (H. Mohammadzadeh Sediq, Trans.). [Compendium of the Turkic Dialects]. Akhtar. (Original work published 1074)
29. Khamenehzadeh, H. (2017). An Introduction to the Concept of Privacy and How it is Realized in the House Life-World1 Comparative Study in Pre-modern and Modern Iranian Houses. Bagh-e Nazar, 14(49), 33-44. [DOI:10.12987/9780300154177-002]
30. Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A practical introduction (2nd ed.). Oxford University Press.
31. Lakawa, A. R. (2015). The relationship between language and architecture: A case study of Betawi cultural village at Setu Babakan, South Jakarta, Indonesia. International Journal of Humanities and Social Science, 5(8), 84-92. https://oasisip.org.uk/Files/Posts/Portal1/language%20and%20architecture(1).pdf
32. Leuckert, S. (2022). [Review of the book Cultural Linguistics and World Englishes. English World-Wide by S. Sadeghpour & F. Sharifian]. Journal of Varieties of English, 43(3). [DOI:10.1075/eww.22002.leu]
33. Memarian, G. H., Hashemi Toghr Oljerdi, S. M., & Kamalipour, H. (2010). The Impact of Religious Culture on Organization of Houses. Journal of Iranian Cultural Research, 3(2), 1-25. [DOI:10.7508/ijcr.2010.10.001]
34. Mohamad Hoseini, P., Javan Foruzandeh, A., Jahani Dolatabad, E., & Heidari, A. A. (2021). Analysis of the role of cultural choices in shaping the structure of vernacular houses (Case study: Ardabil houses in late Qajar and Pahlavi first). Journal of Researches in Islamic Architecture. 8(4), 61-84.
35. Naqibi, S. A. Q., & Zamani, Z. (2011). The part of Loyalty in Family relying and its development strategies with the reference to the Quranic verses (Ayat) and Hadiths (Riwayat). Women's Strategic Studies, 13(52), 7-53. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082827.1390.13.52.2.3
36. Orsolle, E. (2003). Le Caucase et la Perse (A. A. Saeidi, Trans.). [The Caucasus and Persia]. Institute of Humanities and Cultural Studies. (Original work published 1885)
37. Palmer, G. B. (1996). Toward a theory of cultural linguistics. University of Texas Press. https://books.google.com/books/about/Toward_a_Theory_of_Cultural_Linguistics.html?id=8dWFA2xtklYC
38. Rahravi, S., Valibeig, N., Dehghan, N., & Masoud, M. (2019). Analysis of the Formal Features of Chaharsofe Houses and its Influence on the Formal Structure of Introverted Houses in the City of Isfahan. Bagh-e Nazar, 16(72), 5-20. [DOI:10.22034/bagh.2019.87455]
39. Rapoport, A. (2003). Culture, Architecture and Design. London: Locke Science Publishing.
40. Sharifian, F. (2011). Cultural conceptualisations and language: Theoretical framework and applications. John Benjamins Publishing. [DOI:10.1075/clscc.1]
41. Sharifian, F. (2013). Cultural Conceptualisations in Learning English as an L2: Examples from Persian-speaking Learners. Iranian Journal of Language Teaching Research, 1(1), 90-116. https://ijltr.urmia.ac.ir/article_20455.html
42. Sharifian, F. (2017). Cultural linguistics: Cultural conceptualisations and language. John Benjamins Publishing. [DOI:10.1075/clscc.8]
43. Sheil, M. L. W. (1989). Glimpses of life and manners in Persia (H. Aboutorabian, Trans.). Nou Publication. (Original work published 1856)
44. Strauss, C., & Quinn, N. (1997). A cognitive theory of cultural meaning. Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9781139167000]
46. Tavşan, C., & Akbarzadeh, N. (2018). The effect of language patterns on architectural forms (From the perspective of semiotics on Zaha Hadid's works). Cogent Social Sciences, 4(1). [DOI:10.1080/23311886.2018.1507085]
47. T.D.K sözlükleri. (n.d.). Azerbaycan Türkçesi. Retrieved from https://sozluk.gov.tr
48. Ter-Minasova, S.G. (2000) Language and Intercultural Communication. SLOVO, Moscow, 624 p.
49. Valizadeh Oghani, M. (2019). An Analysis of the Manifestation of Ethical & Legal Ideas in Architectural Design of Iranian Traditional Houses. Urban Management, 17(53), 27-44.
50. Varmaghani, H., & Soltanzade, H. (2018). The Role of Gender and Livelihood Culture in Forming House (Comparing the Qajar's Houses of Gilan and Bushehr). Armanshahr Architecture & Urban Development, 11(23), 123-134.
51. Waithe, M. (2006). William Morris's Utopia of Strangers: Victorian Medievalism and the Ideal of Hospitality (NED-New edition). Boydell & Brewer. http://www.jstor.org/stable/10.7722/j.ctt1f89sjx [DOI:10.1515/9781846155123]
52. Weber, M. (1922) Economy and Society. University of California Press, Berkeley. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1807996
53. Wilber, N. D. (1969). Persian gardens and garden pavilions (M. Dokhtesaba, Trans.). Book translation and publishing company. (Original work published 1962)
54. Yazdanfar A, Hoseini B, Zaroodi M. (2013). Public spaces and social interactions enhancement (Case study: Kosar residential complex and Ekbatan residential complex-phase 2). International Journal of Urban and Rural Management, 11(32), 7-22.
55. Pour Mehdi Ghayem Maghami, H. (2017). Rethinking Architecture Language in Relation to Existence Language. Architecture in hot and dry climate, 5(5), 83-100. [DOI:10.29252/smb.5.5.83]
56. Hasani, K., & Nourouzborazjani, V. (2018). A Specification of a New Pattern of Shape Grammar in Architecture of Today's houses; Case study: Qajar houses in Tabriz and Tehran. Bagh-e Nazar, 15(63), 29-40. [DOI:10.22034/bagh.2018.67365]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |