دوره 3، شماره 8 - ( 9-1404 )
جلد 3 شماره 8 صفحات 56-63 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Heydarizade Shalli M, Haghir S, Heidarnattaj V. Investigating and examining the theoretical foundations of the ecological landscape to discover what the concept of water city is.. , JORS. 2025; 3 (8) : 6
URL: http://jors-sj.com/article-1-71-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-71-fa.html
حیدری زاده شالی مهدی، حقیر سعید، حیدرنتاج وحید. بررسی و تدقیق در مبانی نظری منظر اکولوژیک جهت کشف چیستی مفهوم شهرآب. , مکتب احیاء. 1404; 3 (8) :63-56
1- دانشگاه تهران، mehdiheydarzadeh71@gmail.com
2- دانشگاه تهران، saeed.haghir@ut.ac.ir
3- دانشگاه مازندران، v.heidarnattaj@umz.ac.ir
2- دانشگاه تهران، saeed.haghir@ut.ac.ir
3- دانشگاه مازندران، v.heidarnattaj@umz.ac.ir
چکیده: (1307 مشاهده)
در جغرافیای تاریخی ایران، آب نه تنها یک منبع زیستی، بلکه به‌مثابه عاملی بنیادین در شکل‌دهی به ساختارهای کالبدی، سازمان فضایی و حتی نظام‌های معنایی و هویتی سکونتگاه‌های انسانی عمل کرده است. آب، در مقام یک نیروی مولد، در بنیان‌گذاری شهرها، تکوین شبکه‌های ارتباطی، شکل‌گیری باغ‌ها، محله‌ها حضور داشته و از این‌رو، جایگاهی ممتاز در فرهنگ، حافظه جمعی و زیست‌بوم ایرانی یافته است. با این حال، مفهوم «شهرِآب» به‌عنوان صورت‌بندی‌ای مفهومی از رابطه شهر و آب، تاکنون در ادبیات معماری و شهرسازی معاصر ایران به‌گونه‌ای ساخت‌یافته و تحلیلی تبیین نشده و اغلب در سطح توصیفی باقی مانده است.
مقاله حاضر با هدف کشف چیستی مفهوم «شهرِآب» و ارزیابی ظرفیت‌های آن، به بازخوانی پیوندهای متقابل میان آب و محیط در قالب پارادایم منظر اکولوژیک می‌پردازد. پرسش اصلی این است که «شهرِآب» چه مؤلفه‌های ساختاری، عملکردی و معنایی دارد و چگونه می‌تواند به‌عنوان مدلی بوم‌سازگار در طراحی و بازآفرینی شهری عمل کند و در نمونه موردی شهر بابل، تلاش شده است تا تصویر روشن‌تری از کارکرد آب در سازمان‌دهی منظر شهری ارائه شود.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «شهرِآب» نه صرفاً به معنای شهری دارای منابع یا شبکه آبی، بلکه نظامی یکپارچه از روابط بوم‌شناختی، اجتماعی و کالبدی است که در آن آب به‌عنوان عنصری حیاتی، هویتی و معنا نقش‌آفرینی می‌کند. بنابراین، رودخانه نه یک مرز طبیعی، بلکه محور تعاملات اجتماعی، تولید فضا و حافظه تاریخی محسوب می‌شود. فهم مجدد این مفهوم می‌تواند بنیانی برای بازتعریف الگوهای توسعه پایدار، طراحی هم‌ساز با بوم و احیای زیست‌پذیری شهرهای ایرانی فراهم آورد.
مقاله حاضر با هدف کشف چیستی مفهوم «شهرِآب» و ارزیابی ظرفیت‌های آن، به بازخوانی پیوندهای متقابل میان آب و محیط در قالب پارادایم منظر اکولوژیک می‌پردازد. پرسش اصلی این است که «شهرِآب» چه مؤلفه‌های ساختاری، عملکردی و معنایی دارد و چگونه می‌تواند به‌عنوان مدلی بوم‌سازگار در طراحی و بازآفرینی شهری عمل کند و در نمونه موردی شهر بابل، تلاش شده است تا تصویر روشن‌تری از کارکرد آب در سازمان‌دهی منظر شهری ارائه شود.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «شهرِآب» نه صرفاً به معنای شهری دارای منابع یا شبکه آبی، بلکه نظامی یکپارچه از روابط بوم‌شناختی، اجتماعی و کالبدی است که در آن آب به‌عنوان عنصری حیاتی، هویتی و معنا نقش‌آفرینی می‌کند. بنابراین، رودخانه نه یک مرز طبیعی، بلکه محور تعاملات اجتماعی، تولید فضا و حافظه تاریخی محسوب می‌شود. فهم مجدد این مفهوم می‌تواند بنیانی برای بازتعریف الگوهای توسعه پایدار، طراحی هم‌ساز با بوم و احیای زیست‌پذیری شهرهای ایرانی فراهم آورد.
شماره‌ی مقاله: 6
فهرست منابع
1. Abdi, B., Rezaei, Z., Nosratian, R., & Mehrabadi, M. (2024). Exploring the Place-making Role of Native Green Landscapes in Urban Landscape Development (Case study: River Cities of Dezful, Shush, and Shushtar. Journal of Revitalization School, 2 (4), 30-37. [DOI:10.22034/2.4.30]
2. Allan, J. D. (2004). Landscapes and riverscapes: the influence of land use on stream ecosystems. Annual Review Ecology, Evolution, and Systematics, 35 (1), 257-284. [DOI:10.1146/annurev.ecolsys.35.120202.110122]
3. Arif, M., Tahir, M., Jie, Z., & Changxiao, L. (2021). Impacts of riparian width and stream channel width on ecological networks in main waterways and tributaries. Science of the Total Environment, 792, 148457. [DOI:10.1016/j.scitotenv.2021.148457]
4. Atashinbar,M. (2009). The Continuity of Identity in Urban Landscape. Bagh-e Nazar, 6(12), 45-56.
5. Bennett, E. M., Peterson, G. D., & Gordon, L. J. (2009). Understanding relationships among multiple ecosystem services. Ecology letters, 12(12), 1394-1404. [DOI:10.1111/j.1461-0248.2009.01387.x]
6. Capon, S. J., Chambers, L. E., Mac Nally, R., Naiman, R. J., Davies, P., Marshall, N., ... & Williams, S. E. (2013). Riparian ecosystems in the 21st century: hotspots for climate change adaptation?. Ecosystems, 16(3), 359-381. [DOI:10.1007/s10021-013-9656-1]
7. Forman, R. T. (1995). Land mosaics: the ecology of landscapes and regions. Cambridge University Press. [DOI:10.1017/9781107050327]
8. Haeri, S., & Masnavi, M. R. (2023). Analyzing and Developing Strategies for the Ecological Restoration of Urban Rivers in the Framework of Ecological Urbanism. MANZAR, the Scientific Journal of Landscape, 15(62), 54-71. [DOI:10.22034/manzar.2023.356492.2204]
9. Hauer, F. R., Locke, H., Dreitz, V. J., Hebblewhite, M., Lowe, W. H., Muhlfeld, C. C., ... & Rood, S. B. (2016). Gravel-bed river floodplains are the ecological nexus of glaciated mountain landscapes. Science Advances, 2(6), e1600026. http://doi.org/10.1126/sciadv.1600026 [DOI:10.1126/sciadv.1600026]
10. HeidarNattaj, V. (2017). The Role of Landscape Elements (Water and Geographic Context) in the Configuration of Bahrol-eram Garden. Bagh-e Nazar, 14(54), 5-20.
11. Heydarizade Shalli, M. (2022). The effect of landscape ecological parameters on increasing the environmental and social sustainability of riverside landscapes; (Landscape design of the outskirts of Babolrood in the area of Mohammad Hassan Khan Bridge to Moziraj Bridge), [University of Tehran, Master Thesis].
12. Katusiime, J., Schütt, B., & Mutai, N. (2023). The relationship of land tenure, land use and land cover changes in Lake Victoria basin. Land Use Policy, 126, 106542.. https://doi. [DOI:10.1016/j.landusepol.2023.106542]
13. Kostof, S. (1991). The City Shaped: Urban Patterns and Meanings Through History. Thames and Hudson.
14. Li, L., Yang, D., Wang, X., Meng, C., Lu, Y., & Gao, C. (2025). Exploring urban waterscape perceptions: relating landscape visual character and landscape image through a multi-perspective approach. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 52, 100977. [DOI:10.1016/j.jort.2025.100977]
15. Lynch, K. (1960). The Image of the City. MIT Press.
16. Maghsudi, A., Sarajian Nami, M., Tavakkoli Farimani, M., Nazari, Z., Haj Abdolbaghi, F., Motemasek, F., & Mojtabavi, K. (2020). City image: a reflection of urban identity, an investigation about the relationship between urban image and identity in the historic tissue of Gorgan. Journal of Art and Civilization of the Orient, 8(27), 67-76. [DOI:10.22034/jaco.2020.217716.1141]
17. Majidi, M., Mansouri, S. A., Sabernejad, J., & Barati, N. (2019). The Role of Landscape Approach in Improving Satisfaction with the Urban Environment. Bagh-e Nazar, 16(76), 45-56. [DOI:10.22034/bagh.2019.183817.4091]
18. Masnavi, M. R., Tasa, H., Ghobadi, M., Farzad Behtash, M. R., & Negin Taji, S. (2016). Restoration and Reclamation of the River Valleys' Landscape Structure for Urban Sustainability using FAHP Process, the Case of Northern Tehran- Iran. International Journal of Environmental Research, 10(1), 193-202. [DOI:10.22059/ijer.2016.56901]
19. Mumford, L. (1961). The city in history: Its origins, its transformations, and its prospects (Vol. 67). Houghton Mifflin Harcourt. [DOI:10.2307/1846267]
20. O'Hanley, J. R. (2011). Open rivers: barrier removal planning and the restoration of free-flowing rivers. Journal of environmental management, 92(12), 3112-3120. [DOI:10.1016/j.jenvman.2011.07.027]
21. org/10.1016/j.landusepol.2023.106542.
22. Petersen, C. R., Van Deventer, H., Smith‐Adao, L. B., & Nel, J. L. (2023). Incorporating free‐flowing rivers into global biodiversity targets: Prioritization and targeted interventions to maintain ecological integrity. Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems, 33(1), 115-128. [DOI:10.1002/aqc.3898]
23. Schilling, O. S., Cook, P. G., Grierson, P. F., Dogramaci, S., & Simmons, C. T. (2021). Controls on interactions between surface water, groundwater, and riverine vegetation along intermittent rivers and ephemeral streams in arid regions. Water Resources Research, 57(2), e2020WR028429. [DOI:10.1029/2020WR028429]
24. Singh, R., Tiwari, A.K., & Singh, G.S. Managing riparian zones for river health improvement: an integrated approach. Landscape Ecol Eng 17, 195-223 (2021).
https://doi.org/10.1007/s11355-020-00436-5 [DOI:10.1007/s11355-020-00436-5.]
25. Spirn, A. W. (1984). The Granite Garden. Basic Books.
26. Surenkhorloo, P., Buyanaa, C., Dolgorjav, S., Bazarsad, C.-O., Zamba, B., Bayarsaikhan, S., & Heiner, M. (2021). Identifying Riparian Areas of Free Flowing Rivers for Legal Protection: Model Region Mongolia. Sustainability, 13(2), 551. [DOI:10.3390/su13020551]
27. Tang, Q., Ding, S. (2020). Multifunctional agricultural landscape: concept, progress and study paradigm. Acta Ecol. Sin, 40 (13), 4689-4697.
28. Wang, J., Ma, Z., Wang, Z., Huang, X., Hou, Q., Cao, Y., & Wang, W. (2023). Evolution of the landscape ecological pattern in arid riparian zones based on the perspective of watershed river-groundwater transformation. Journal of Hydrology, 625, 130119. [DOI:10.1016/j.jhydrol.2023.130119]
29. Wang, Z., Wang, W., Zhang, Z., Hou, X., Ma, Z., & Chen, B. (2021). River-groundwater interaction affected species composition and diversity perpendicular to a regulated river in an arid riparian zone. Global Ecology and Conservation, 27, e01595. [DOI:10.1016/j.gecco.2021.e01595]
30. Ward, J. (1998). Riverine landscapes: biodiversity patterns, disturbance regimes, and aquatic conservation. Biological conservation, 83(3), 269-278. [DOI:10.1016/S0006-3207(97)00083-9]
31. Wu, J. (2013). Landscape sustainability science: ecosystem services and human well-being in changing landscapes. Landscape ecology, 28(6), 999-1023. [DOI:10.1007/s10980-013-9894-9]
32. Yarahmadi, S. (2010). Surveying the role of edges in the realization of landscape goals. MANZAR, the Scientific Journal of landscape, 2(11), 30-37.
33. Zahraeipour, N., & Jafarpoor, R. (2021). The Status of the River Valleys of Tehran as the Most Important Natural Edges of the City in the High-Level Document (Comprehensive plan) of the City. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 18(97), 5-16. [DOI:10.22034/bagh.2020.195110.4234]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |