دوره 3، شماره 7 - ( 6-1404 )
جلد 3 شماره 7 صفحات 43-34 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sabokro D, Khezri S, Ramezani Z, borzooeian Z, Safari sefidmazegi F. Comparative Analysis of the Role of Traditional Water Infrastructures in Place-Based Development (Case Study: Qomesh of Dezful and Madi of Isfahan). JORS 2025; 3 (7) : 4
URL: http://jors-sj.com/article-1-82-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-82-fa.html
سبک رو دلارام، خضری سپیده، رمضانی زهرا، برزوئیان زهرا، صفری سفیدمزگی فاطمه. تحلیل تطبیقی نقش زیرساخت‌های آبی سنتی در توسعه مکان‌محور (موردپژوهی: قمش دزفول و مادی اصفهان). مکتب احیاء. 1404; 3 (7) :34-43
دلارام سبک رو*1 
، سپیده خضری2 ، زهرا رمضانی3 ، زهرا برزوئیان4 ، فاطمه صفری سفیدمزگی5
، سپیده خضری2 ، زهرا رمضانی3 ، زهرا برزوئیان4 ، فاطمه صفری سفیدمزگی5
1- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، delaram.sabokro@ut.ac.ir
2- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، sepideh.khezri@ut.ac.ir
3- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، zahra.ramezani@ut.ac.ir
4- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، zahra.borzooeian@ut.ac.ir
5- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، bitasafaro0007666@gmail.com
2- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، sepideh.khezri@ut.ac.ir
3- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، zahra.ramezani@ut.ac.ir
4- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، zahra.borzooeian@ut.ac.ir
5- دپارتمان معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.، bitasafaro0007666@gmail.com
چکیده: (1811 مشاهده)
آب، به‌عنوان اساسی‌ترین نیاز بشری و عنصر حیاتی زندگی، همواره نخستین دغدغه انسان در ایجاد سکونتگاه‌های دائم یا موقت بوده است. شبکه‌های آبرسانی نیز از نخستین زیرساخت‌های شهری محسوب می‌شوند که نقشی اساسی در انتقال حیات به محیط‌های انسانی ایفا کرده‌اند. زیرساخت‌های آبی سنتی در شهرهای تاریخی ایران، فراتر از نقش عملکردی در تأمین آب، در شکل‌دهی به ساختار فضایی، تقویت هویت مکانی و تسهیل تعاملات اجتماعی مؤثر بوده‌اند. با این‌حال، در جریان تحولات کالبدی معاصر و گسست از بسترهای بومی، نقش این نظام‌ها به حاشیه رفته است. این پژوهش با تمرکز بر بازشناسی ظرفیت‌های کالبدی، کارکردی و معنایی زیرساخت‌های آبی سنتی، به بررسی جایگاه این زیرساخت‌ها به‌عنوان عناصر هویت‌بخش در سازمان فضایی شهر پرداخته و از طریق تحلیل تطبیقی دو نمونه برجسته، قمش‌های دزفول و مادی‌های اصفهان، تلاش دارد اهمیت آن‌ها را تقویت توسعه مکان‌محور شهری تبیین نماید. رویکرد این نوشتار کیفی بوده، پژوهش از طریق تحلیل مضمون داده‌های میدانی و اسنادی، سه بُعد کالبدی، کارکردی و معنایی را بررسی کرده و یک مدل مفهومی برای تبیین پیوند میان زیرساخت‌های بومی و توسعه شهری ارائه می‌دهد. نمونه‌های مورد مطالعه شامل قمش‌های زیرزمینی دزفول و مادی‌های سطحی اصفهان است که در چهار مرحله شامل استخراج مؤلفه‌های نظری، تحلیل منابع تاریخی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ساکنان و متخصصان و مشاهدات میدانی مورد بررسی تطبیقی قرار گرفته‌اند. در این راستا، یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم تفاوت‌های کالبدی ناشی از شرایط اقلیمی، هر دو نظام زیرساختی به عنوان ساختارهایی چندمنظوره در سازمان‌یابی فضا، تولید معنا و حافظه جمعی نقش‌آفرین بوده‌اند. پژوهش بر این نکته تأکید دارد که بازآفرینی خلاقانه این زیرساخت‌ها می‌تواند نه‌تنها در تاب‌آوری اقلیمی و مدیریت پایدار منابع آب مؤثر باشد، بلکه بستر مناسبی برای تقویت حس مکان، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار شهری فراهم آورد.
شماره‌ی مقاله: 4
فهرست منابع
1. آیت الله‌زاده شیرازی، باقر. (1381). ایران و جهان اسلام از نگاه اصفهان در شهرموزۀ نقش جهان. فصلنامه اثر 35(1)، 3-22. https://journal.richt.ir/athar/article-1-241-fa.pdf
2. امام(اهوازی)، س.م. (1382). مقالاتی درباره تاریخ جغرافیایی دزفول (با اهتمام و مقدمه م. حکمت‌فر)، انتشارات دارالمؤمنین.
3. جناب، علی؛ شاردن، ژان؛ و ریاضی، محمدرضا. (1376). الاصفهان. سازمان میراث فرهنگی كشور.
4. رحیمیه، فرنگیس و ربوبی، مصطفی. (1353). شناخت شهر و مسکن بومی ایران در شرایط آب و هوایی گرم و نیمه‌مرطوب دزفول و شوشتر. دانشگاه تهران. https://library.aui.ac.ir/dL/search/default.aspx?Term=6737&Field=0&DTC=100
5. سجادی، سیدمحمود. (1388). دزفول دیرینه شهری بنیاد شده بر فرهنگ مردم، فناوری شوادون، کت و صفه، با نگاهی ویژه به چاس گشت. فصلنامه فرهنگ مردم. 8(29). https://www.magiran.com/p671246
6. شفقی، سیروس. (1381). جغرافیای اصفهان: به ضمیمه یکصد و پنجاه قطعه نقشه، نمودار و عکس. دانشگاه اصفهان.
7. فلاحت، محمد صادق. (1385). مفهوم حس مکان و عوامل شکل دهنده آن. هنرهای زیبا، 1(26). https://journals.ut.ac.ir/article_12321.html
8. لطیف‌پور، ا. (1388). پل باستانی دزفول (چاپ اول). اقلیم قلم.
9. منتظری، محمد. (1387). شهر من دزفول: مجموعه برنامه های رادیوی آش و رشون. نشر ارجمند، نسل فردا.
10. Allen, J., & Cochrane, A. (2007). Beyond the Territorial Fix: Regional Assemblages, Politics and Power. Regional Studies, 41(9), 1161-1175.
https://doi.org/10.1080/00343400701543348 [DOI:10.1080/00343400701543348.]
11. Amdur, L., & Epstein-Pliouchtch, M. (2009). Architects' Places, Users' Places: Place Meanings at the New Central Bus Station, Tel Aviv. Journal of Urban Design, 14(2), 147-161. [DOI:10.1080/13574800802670952]
12. Amjad, M., Mozafar F., Toghyani, S., & Ghasemi, V. (2022). Investigating the Role of Madi in Forming the Sense of Belonging of Inhabitants. Maremmat & Memari-e Iran, 12(29), 73-88. [DOI:10.52547/mmi.1965.14000610]
13. Attarian, K., & Safar Ali Najar, B. (2019). Vernacular and historic underground urban facilities and sustainability of cities case study: Infrastructures of Dezful. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable -Development, 9(1), 2-23. [DOI:10.1108/JCHMSD-06-2017-0030]
14. Bachtler, J. (2010). Place-based policy and regional development in Europe. Horizons, 10(44), 54-58.
15. Barca, F., McCann P., & Rodriguez-Pose, A. (2012) The case for regional development intervention: place-based versus place-neutral approaches. Journal of Regional Science, 52(1),134-152. [DOI:10.1111/j.1467-9787.2011.00756.x]
16. Beer, A., McKenzie, F., Blažek, J., Sotarauta, M., & Ayres, S. (2020). 1. What is place-based policy?. Regional Studies Policy Impact Books, 2(1), 11-22. [DOI:10.1080/2578711X.2020.1783897]
17. Blake, S. P. (2009). Half the World: The Social Architecture of Safavid Isfahan,1590-1722 (M. Ahmadinejad, Trans.). Khak. (Original work published 1999)
18. Canter, D. (1997). The Facets of Place. In: Moore, G.T., Marans, R.W. (eds) Toward the Integration of Theory, Methods, Research, and Utilization. Advances in Environment, Behavior and Design, vol 4. Springer, Boston, MA. [DOI:10.1007/978-1-4757-4425-5_4]
19. Cheng, A. S., & Daniels, S. E. (2003). Examining the interaction between geographic scale and ways of knowing in ecosystem management: a case study of placebased collaborative planning. Forest Science, 49(6), 841-854. [DOI:10.1093/forestscience/49.6.841]
20. Cuba, L., & Hummon, D. M. (1993). A Place to Call Home: Identification With Dwelling, Community, and Region. The Sociological Quarterly, 34(1), 111-131. [DOI:10.1111/j.1533-8525.1993.tb00133.x]
21. Development 1999, 43:601-628. [DOI:10.1023/A:1005418924748]
22. Farajollahzadeh, R., & Salehinia, M. (2021). Redefining Place by Focusing on the Process of Creation and Explanation of Place Centrality. Bagh-e Nazar, 18(102), 69-82. [DOI:10.22034/bagh.2021.256492.4708]
23. Gieryn, T. F. (2000). A Space for Place in Sociology. Annual Review of Sociology, 26, 463-496. http://www.jstor.org/stable/223453 [DOI:10.1146/annurev.soc.26.1.463]
24. Gustafson, P. (2001). Roots and Routes: Exploring the Relationship between Place Attachment and Mobility: Exploring the Relationship between Place Attachment and Mobility. Environment and Behavior, 33(5), 667-686. [DOI:10.1177/00139160121973188]
25. Hillier B., & Hanson J. )1984(. The Social Logic of Space. Cambridge Univ. Press. [DOI:10.1017/CBO9780511597237]
26. Jamshidian, M. (2023). A comparative study of three urban water supply networks as city landscape infrastructures. MANZAR, the Scientific Journal of Landscape, 15(65), 72-79. [DOI:10.22034/manzar.2023.398230.2244]
27. Jonas, A. E. G. (2013). Place and region III: Alternative regionalisms: Alternative regionalisms. Progress in Human Geography, 37(6), 822-828. [DOI:10.1177/0309132513479088]
28. Majedi., & Ahmadi, F. (2008). The Role of Zayandehrood's tributaries (Madis) in urban spaces structure of Isfahan city. Hoviatshahr 2(3), 39-50. https://sanad.iau.ir/en/Journal/hoviatshahr/Article/795373
29. Marathe, M. (2019). Reimagining Water Infrastructure in its Cultural Specificity Case of Pune, INDIA.
30. Mohebian, M., Ashrafi, M., & Kivanloo, A. (2022). Investigating the typology of troglodytic shavadans in Dezful. Athar, 43(1), 18-41. http://athar.richt.ir/article-2-934-en.html
31. Moore, S. A. (1997). 'Place'and sustainability: Research opportunities and dilemmas. In Conference of the Australian Association for Social Research. Centre for Rural Social Research, Charles Sturt University.
32. Namdarian, A., Behzadfar, M., & Khani, S. (2022). The Network of Madis and the Urban Development of Isfahan along the Safavid Era. Journal of Iranian Architecture Studies, 5(10), 207-228.
33. Nourikia, S., Zivdar, N. (2020). Participatory Management of Traditional Urban Water Infrastructures in Iran: The Case of Tehran Historic Qanats. SPOOL, 7(2):95-112. [DOI:10.7480/spool.2020.2.5139]
34. Potschin, M., & Haines-Young, R. (2008). Sustainability Impact Assessments: limits, thresholds and the Sustainability Choice Space. In: Helming, K., Pérez-Soba, M., Tabbush, P. (eds) Sustainability Impact Assessment of Land Use Changes. Springer, Berlin, Heidelberg.
https://doi.org/10.1007/978-3-540-78648-1_21 [DOI:10.1007/978-3-540-78648-1_21.]
35. Pugalis, L., & Bentley, G. (2014). Place-based development strategies: Possibilities, dilemmas and ongoing debates. Local Economy: The Journal of the Local Economy Policy Unit, 29(4-5), 561-572. [DOI:10.1177/0269094214541617]
36. Rapoport, A. (1982). The Meaning of the Built Environment a Nonverbal Communication Approach. Beverly Hills, CA: Sage Publications, Inc.
37. Relph, E. 1976. Place and placelessness. London: Pion.
38. Saatsaz, M., & Rezaei, A. (2023). The technology, management, and culture of water in ancient Iran from prehistoric times to the Islamic Golden Age. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 1-22. [DOI:10.1057/s41599-023-01617-x]
39. Salih, A. (2006). Qanats a unique groundwater management tool in arid regions: the case of Bam region in Iran. International Symposiu m on Groundwater Sustainability, Alicante, Spain.
40. Stedman, R. C. (2002). Toward a Social Psychology of Place: Predicting Behavior from Place-Based Cognitions, Attitude, and Identity: Predicting Behavior from Place-Based Cognitions, Attitude, and Identity. Environment and Behavior, 34(5), 561-581. [DOI:10.1177/0013916502034005001]
41. Tuan, Y. (1977). Space and place: The perspective of experience. Minneapolis: University of Minnesota Press.
42. Werlen, B. (1993). Society, Action and Space: An Alternative Human Geography. London; Routledge.
43. Wills, J. (2016). (Re) locating community in relationships: Questions for public policy. The Sociological Review, 64(4). [DOI:10.1111/1467-954X.12431]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |