دوره 3، شماره 9 - ( 12-1404 )
جلد 3 شماره 9 صفحات 35-24 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Abarghouyi Fard H, Perseh M. Explaining the Role of Street Public Spaces in Enhancing and Upgrading the Urban Landscape of Qom A Comparative Study of Shah Hamzeh Neighborhood Passage, Eram Pedestrian Street, and Salarieh Square. JORS 2026; 3 (9) : 3
URL: http://jors-sj.com/article-1-100-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-100-fa.html
ابرقویی فرد حمیده، پرسه میمنت. تبیین جایگاه فضای جمعی خیابان در بهبود و ارتقاء منظر شهری قم؛ مطالعه میان موردی گذر محله شاه حمزه، پیاده‌راه ارم و میدان سالاریه. مکتب احیاء. 1404; 3 (9) :24-35
1- پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، ایران
2- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران،
2- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران،
چکیده: (1232 مشاهده)
بیان مسئله: فضاهای جمعی شهری به‌عنوان بستر شکل‌گیری حیات اجتماعی، فرهنگی و مدنی شهرها نقشی کلیدی در ارتقاء کیفیت منظر شهری ایفا می‌کنند. در این میان خیابان‌ها، به‌مثابه شریان‌های حیاتی شهر، فراتر از کارکرد جابه‌جایی و ترافیکی، عرصه‌ای برای تبلور تعاملات اجتماعی، بازنمایی ارزش‌های فرهنگی و تجربه زیسته شهروندان محسوب می‌شوند. در شهر قم، به‌واسطه توسعه‌های شتاب زده اخیر، کمبود فضاهای جمعی باکیفیت و ضعف در بهره‌مندی از امکانات شهری، همراه با ناهمگونی فرهنگی و جمعیتی محلات، خیابان‌ها و گذرها نتوانسته‌اند نقشی درخور در ارتقاء کیفیت زندگی شهری ایفا کنند. این مسئله در طرح‌های راهبردی قم نیز به چشم می‌خورد؛ غلبه نگاه تقلیل‌گرایانه به خیابان به‌عنوان معبر ترافیکی، موجب غفلت از کارکرد اجتماعی و معنایی آن شده است.
هدف پژوهش: پژوهش حاضر با تمرکز بر جایگاه خیابان به‌مثابه فضای جمعی، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می‌توان خیابان‌ها را به مولفه‌ای تحول‌آفرین در بهبود منظر شهری قم بدل ساخت.
روش پژوهش: روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعه میان‌موردی است. ابتدا با مرور ادبیات نظری، مدل مفهومی رابطه فضای جمعی، خیابان و حیات اجتماعی تدوین گردید. سپس با بهره‌گیری از مشاهده میدانی و مطالعات اسنادی، سه نمونه شاخص شامل پیاده‌راه ارم به‌عنوان نمونه‌ای مدرن و طراحی‌شده، گذر تاریخی محله شاه حمزه به‌مثابه نمونه‌ای مرکز‌محله‌ای و پایدار، و میدان سالاریه در جایگاه فضایی ترافیکی-اجتماعی، در شهر قم مورد بررسی قرار گرفتند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خیابان‌ها در منظر شهری قم دو نقش اساسی ایفاء می‌کنند؛ نقش ابتدایی به‌عنوان مسیر ترافیکی و نقش ثانویه به‌عنوان فضای جمعی. میزان موفقیت خیابان در ایفاء نقش دوم، وابسته به همبستگی سه لحظه تولید اجتماعی فضا شامل پرکتیس فضایی، بازنمایی‌های فضایی و فضای زیسته است. تحلیل سه نمونه موردی حاکی از آن است که در مواردی چون گذر شاه حمزه، هم‌افزایی این سه سطح موجب پویایی اجتماعی شده است، درحالی‌که در نمونه‌هایی چون پیاده‌راه ارم، غلبه رویکرد کالبدی و مدیریتی بر تجربه زیسته شهروندان منجر به کاهش کارکرد اجتماعی فضا گشته است. یکی از راه حل‌های بهبود منظر شهری قم اتخاذ رویکردی کل‌نگر به خیابان به‌عنوان فضای جمعی و نه صرفاً زیرساخت ترافیکی است. بر این اساس تدوین یک طرح توسعه استراتژیک مبتنی بر فضای جمعی و یک جعبه ابزار برای بازساماندهی کارآمد خیابان‌ها و گذرها برای ارتقاء منظر شهر قم با تکیه بر فضاهای جمعی خیابان‌ها پیشنهاد می‌شود. طرح توسعه استراتژیک شامل سه مرحله (1) پایش، شناسایی و اولویت‌بندی خیابان‌ها؛ (2) هدف‌گذاری کوتاه‌مدت و بلندمدت با توجه به نیازهای جامعه و معیارهای موفقیت فضای جمعی؛ (3) برنامه‌ریزی، طراحی و اجرا برای اصلاح و بهبود خیابان‌های موجود است.
هدف پژوهش: پژوهش حاضر با تمرکز بر جایگاه خیابان به‌مثابه فضای جمعی، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می‌توان خیابان‌ها را به مولفه‌ای تحول‌آفرین در بهبود منظر شهری قم بدل ساخت.
روش پژوهش: روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعه میان‌موردی است. ابتدا با مرور ادبیات نظری، مدل مفهومی رابطه فضای جمعی، خیابان و حیات اجتماعی تدوین گردید. سپس با بهره‌گیری از مشاهده میدانی و مطالعات اسنادی، سه نمونه شاخص شامل پیاده‌راه ارم به‌عنوان نمونه‌ای مدرن و طراحی‌شده، گذر تاریخی محله شاه حمزه به‌مثابه نمونه‌ای مرکز‌محله‌ای و پایدار، و میدان سالاریه در جایگاه فضایی ترافیکی-اجتماعی، در شهر قم مورد بررسی قرار گرفتند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خیابان‌ها در منظر شهری قم دو نقش اساسی ایفاء می‌کنند؛ نقش ابتدایی به‌عنوان مسیر ترافیکی و نقش ثانویه به‌عنوان فضای جمعی. میزان موفقیت خیابان در ایفاء نقش دوم، وابسته به همبستگی سه لحظه تولید اجتماعی فضا شامل پرکتیس فضایی، بازنمایی‌های فضایی و فضای زیسته است. تحلیل سه نمونه موردی حاکی از آن است که در مواردی چون گذر شاه حمزه، هم‌افزایی این سه سطح موجب پویایی اجتماعی شده است، درحالی‌که در نمونه‌هایی چون پیاده‌راه ارم، غلبه رویکرد کالبدی و مدیریتی بر تجربه زیسته شهروندان منجر به کاهش کارکرد اجتماعی فضا گشته است. یکی از راه حل‌های بهبود منظر شهری قم اتخاذ رویکردی کل‌نگر به خیابان به‌عنوان فضای جمعی و نه صرفاً زیرساخت ترافیکی است. بر این اساس تدوین یک طرح توسعه استراتژیک مبتنی بر فضای جمعی و یک جعبه ابزار برای بازساماندهی کارآمد خیابان‌ها و گذرها برای ارتقاء منظر شهر قم با تکیه بر فضاهای جمعی خیابان‌ها پیشنهاد می‌شود. طرح توسعه استراتژیک شامل سه مرحله (1) پایش، شناسایی و اولویت‌بندی خیابان‌ها؛ (2) هدف‌گذاری کوتاه‌مدت و بلندمدت با توجه به نیازهای جامعه و معیارهای موفقیت فضای جمعی؛ (3) برنامه‌ریزی، طراحی و اجرا برای اصلاح و بهبود خیابان‌های موجود است.
شماره‌ی مقاله: 3
فهرست منابع
1. Abarghouei Fard, H., & Mansouri, S. A. (2021). Reinterpreting the components shaping the spatial organization of the Iranian city after Islam through travelogues from the 9th to the 14th centuries AH. Manzar, 13(55), 20-29. [DOI:10.22034/manzar.2021.240065.2070]
2. Abarghouei Fard, H., Boroumand, H., TayefehHosseinlou, A., Latifi, S. M. M., Nabiei, S. Y., & Nikzad, G. (2020). Collective space, a concept in decline: Evaluating the social quality of urban spaces in the historic fabric of Gorgan. Journal of Art and Civilization of the Orient, 8(28), 23-32. [DOI:10.22034/jaco.2020.217608.1139]
3. Abarghouei Fard, H., Mansouri, S. A., & Matlabi, Q. (2022). A narrative review of theories related to the concept of public space in the city. Baghe Nazar, 19(116), 85-102. [DOI:10.22034/bagh.2022.376257.5305]
4. Abedini, H., & Ayvazian, S. (2022). An analysis of the position of historic passages in the structure of urban public spaces (Case study: Darkhounkadeh Passage, Tehran). Manzar, 14(59), 74-87. [DOI:10.22034/manzar.2022.299343.2146]
5. AfsharKohan, J., Rabbani, R., & Kalantari, S. (2003). Examination and analysis of the social structure of urban neighborhoods in Qom. Applied Sociology, 17, 93-118.
6. Al-Obeidy, Musaab Sami and Shamsuddin, Shuhana and Al-Qemaqchi, Nahedh (2018) A Review Paper on the Role of Commercial Streets' Characteristics in Influencing Sense of Place. Pertanika JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES, 26 (4).
7. Boddy, T. (1992). 'Underground and Overhead: Building the Analogous City. In Sorkin, M. (Ed). Variations on a Theme Park, (pp. 123-153). New York: Hill & Wang.
8. Brower, S. (1996). Good neighborhoods. Westport, CT: Praeger
9. Carlos, A.F. (2015). A virada espacial. Mercator, 14, 7-16. [DOI:10.4215/RM2015.1404.0001]
10. Carmona, M. (2010b). Contemporary public space, part two: classification. Journal of urban design, 15(2): 157-173. [DOI:10.1080/13574801003638111]
11. Carmona, M. (2010a). Contemporary public space: Critique and classification, part one: Critique. Journal of urban design, 15(1): 123-148. [DOI:10.1080/13574800903435651]
12. Carmona, M. (2014a). Re-theorising contemporary public space: a new narrative and a new normative. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 8(4): 373-405. [DOI:10.1080/17549175.2014.909518]
13. Carr, S. (1992). Public space. Cambridge and New York, NY: Cambridge University Press
14. Carr, S., Francis, M., Rivlin, L., & Stone, A. (1992). Public Space. Cambridge: Cambridge University Press.
15. Castells, M. (1993). EUROPEAN CITIES, THE INFORMATIONAL SOCIETY, AND THE GLOBAL ECONOMY. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 84, 247-257. [DOI:10.1111/j.1467-9663.1993.tb01767.x]
16. Cooper Marcus, C., Francis, M. People Places: Design guidelines for urban open space (2nd ed.). New York: Wiley, 1998. 384 p
17. Deore, P., & Lathia, S. (2019). Streets as Public Spaces: Lessons from Street Vending in Ahmedabad, India. Urban Planning. [DOI:10.17645/up.v4i2.2058]
18. Emami, F. (December, 2018). Challenges of Developing Pedestrian Walkways in the City of Qom. Hamshahri News. https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/39768/
19. Emco Iran Consulting Engineers. (2003). Qom comprehensive plan: Structural-strategic plan of Qom city.
20. Ferwati, S. (2021). A Quality Assessment Directory for Evaluating Multi-functional Public Spaces. Architecture and Urban Planning. [DOI:10.2478/aup-2021-0013]
21. Ferwati,S., Keyvanfar,A., Shafeghat,A.,& Ferwati,O.(2021). A Quality Assessment Directory for Evaluating Multi-functional Public Spaces. Architecture and Urban Planning. [DOI:10.2478/aup-2021-0013]
22. Ferwati,S., Keyvanfar,A., Shafeghat,A.,& Ferwati,O.(2021). A Quality Assessment Directory for Evaluating Multi-functional Public Spaces. Architecture and Urban Planning. [DOI:10.2478/aup-2021-0013]
23. Francis, M. (2017). The Making of Democratic Streets. Contesti. Città, Territori, Progetti, (1-2), 192-213. [DOI:10.13128/contesti-20378]
24. Gehl, J. & Gemozoe, L. (2001). New City Spaces.Copenhagen: The Danish Architectural Press.
25. Gehl, J. (2011). Life between buildings: using public space. Island press. [DOI:10.2307/jj.41003936]
26. Gehl, J. (2013). Cities for people. Island press. [DOI:10.2307/jj.41003893]
27. Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. Univ of California Press. Giddens, A. (1985). Marx's correct views on everything. Theory and Society, 14(2), 167-174. [DOI:10.1007/BF00157531]
28. Goheen, P. G. (1998). Public space and the geography of the modern city. Progress in Human Geography, 22(4): 479-496. [DOI:10.1191/030913298672729084]
29. Hasani, S. H. R., & Mousavi, H. (2012). Structure and agency in the theory of Etebariyat of Allameh Tabataba'i and Giddens's structuration theory. Journal of Social Theories of Muslim Thinkers, 2(2), 129-159. [DOI:10.22059/jstmt.2012.54306]
30. Hatuka, T. (2012). Civilian Consciousness of the Mutable Nature of Power: Dissent Practices Along a Fragmented Border in Israel/Palestine. Political Geography, 31(6): 347-357 [DOI:10.1016/j.polgeo.2012.05.004]
31. Hester, R. (1984). Planning Neighborhood Space with People. New York: Van Nostrand Reinhold
32. Implementation of the Enghelab Pedestrian Plan in Qom Was Halted. (October, 2019). Shahr20 News Agency. https://shahr20.ir/13252/
33. Inspection Gates in the Middle of Eram Street in Qom Cause Inconvenience for Residents. (January 2023). Qom News. https://www.qomnews.ir/fa/report/107696/
34. Jacobs, J. (1992). The Death and Life of Great American Cities. New York: Random House, Vintage Books.
35. Jayakody, R., Keraminiyage, K., Alston, M.E., & Dias, N. (2018). DESIGN FACTORS FOR A SUCCESSFUL SHARED SPACE STREET (SSS) DESIGN. International Journal of Strategic Property Management. [DOI:10.3846/ijspm.2018.3685]
36. Klaud Manehasa, Kristi Muharremi, "Streets as Fragmented Sensitive Public Spaces - Toward an Evaluation Methodology (Case Study of Tirana)", Volume 10 Issue 6, June 2021, International Journal of Science and Research (IJSR), 678-681. [DOI:10.21275/SR21608224112]
37. Kohn, M. (2004). Brave New Neighborhoods: The Privatization of Public Space. NewYork: Routledge. [DOI:10.4324/9780203495117]
38. Lee, J. (2021). A multi-scale perspective on production of space: A critical review of urban design. Cities. [DOI:10.1016/j.cities.2021.103497]
39. Lefebvre, H. (1991). The Production of Space, (D. Nicholson-Smith. Tans.). Oxford: Basil Blackwell
40. Lefebvre, H. (2014). The production of space (A. Torkameh, Trans.). Tehran: Tisa. [DOI:10.4324/9781315816852-56]
41. Lehtovuori, P. (2005). Experience and conflict : the dialectics of the production of public urban space in the light of new event venues in Helsinki 1993-2003.
42. Listening to the People: Is the Implementation of the Eram Street Pedestrian Plan a Solution or an Additional Burden on the Traffic Problems of Qom Bazaar? (August, 2018). Tasnim News Agency. https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1397/05/29/1807474/
43. Liu, G., Krishnamurthy, S., Van Wesemael, P. Conceptualizing cycling experience in urban design research: a systematic literature review. Applied Mobilities, vol. 6, no. 1, 2021, pp. 92-108. [DOI:10.1080/23800127.2018.1494347]
44. Madanipour, A. (1996). Urban design and dilemmas of space. Environment and planning D: Society and Space, 14(3): 331-355. [DOI:10.1068/d140331]
45. Madanipour, A. (2003). Public and Private Spaces of the City. London: Routledge. [DOI:10.4324/9780203402856]
46. Madanipour, A. (2006). Roles and challenges of urban design. Journal of urban design, 11(2): 173-193 [DOI:10.1080/13574800600644035]
47. Madden, D. J. (2010). Revisiting the end of public space: Assembling the public in an urban park. City & Community, 9(2), 187-207. [DOI:10.1111/j.1540-6040.2010.01321.x]
48. Mansouri, M. S., & Atashinbar, M. (2014). Enhancing the visual quality of Tehran's urban landscape at the intersection of streets and public spaces. Manzar, 6(28), 12-17.
49. Mansouri, S. A. (2010). What is urban landscape? Manzar, 2(9), 30-33.
50. Mboup, G., Warah, R., & United Nations Human Settlements Programme. (2013). Streets as public spaces and drivers of urban prosperity. Nairobi: United Nations Human Settlements Programme.
51. Mehta, V. (2013). The street: a quintessential social public space. Routledge. [DOI:10.4324/9780203067635]
52. Mehta, V. (2014). Evaluating public space. Journal of Urban design, 19(1): 53-88. [DOI:10.1080/13574809.2013.854698]
53. Mehta, V. (2019). Streets and social life in cities: a taxonomy of sociability. Urban Design International, 24(1): 16-37 [DOI:10.1057/s41289-018-0069-9]
54. Mehta, V., & Bosson, J. K. (2021). Revisiting lively streets: Social interactions in public space. Journal of Planning Education and Research, 41(2), 160-172. [DOI:10.1177/0739456X18781453]
55. Mitchell, D. (2003). The Right to the City: Social Justice and the Fight for Public Space. New York and London: Guilford Press.
56. Mohammadian Mosammam, H. (2011). Prioritization of pedestrianization routes around the shrine of Hazrat Masoumeh (SA) in Qom [Master's thesis, Shahid Beheshti University, Faculty of Earth Sciences].
57. Neal, Z. (2009). Locating Public Space. In A. M. Orum, & Z, Neal. (Eds). Common ground?: readings and reflections on public space. Routledge.
58. Nissen, S. (2008). Urban transformation from public and private space to spaces of hybrid character. Sociologický časopis/Czech Sociological Review, 44(06): 1129-1149 [DOI:10.13060/00380288.2008.44.6.04]
59. Oldenburg, R. (1989). The Great Good Place. Berkeley: University of California Press.
60. Óscar I. de Castro González.(2023). Características de los pasajes comerciales y las grandes galerías modernas de Las Palmas de Gran Canaria: una revisión teórica sobre el espacio colectivo, Architecture, City and Environment [DOI:10.5821/ace.18.52.11926]
61. Özbayraktar, M., Pekdemir, M., & Mırzaliyeva, G. (2017). Spatial Character Analysis of Streets as Public Spaces: The Case of Izmit Hurriyet and Cumhuriyet Street, Turkey. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 245. [DOI:10.1088/1757-899X/245/7/072019]
62. Qom | Shah Hamzeh: A Forgotten Neighborhood in the Heart of Qom's Historic Fabric. (March, 2018). Tasnim News Agency. https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1397/01/01/1684486/
63. Qom Municipality. (2021). Vision 1414 for the Holy City of Qom: Fiveyear strategic-operational plan of Qom Municipality.
64. Rafieian, M., Sedighi, A., & Pourmohammadi, M. (2011). Feasibility of improving environmental quality through pedestrianization of urban axes (Case study: Eram Street axis, central Qom). Urban and Regional Studies and Research, 3(11), 41-56.
65. Ramlee, M., Omar, D., Yunus, R. M., & Samadi, Z. (2015). Revitalization of urban public spaces: An overview. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 201: 360-367. [DOI:10.1016/j.sbspro.2015.08.187]
66. Rapoport, A. Culture and built form: a reconsideration. Brookfield: Ashgate Publishing Company, 2000. 277 p
67. Relph, E. (1976). Place and Placelessness. London: Pion
68. Rishbeth, C. (2020). The collective outdoors: Memories, desires and becoming local in an era of mobility. In V. Mehta & D. Palazzo (Eds.), Companion to public space (pp. 27-34). Routledge. [DOI:10.4324/9781351002189-3]
69. Saeednia, A. (1987). Qom, the origin of the city. In M. Y. Kiani (Ed.), Cities of Iran (Vol. 2, pp. 143-169). Tehran: Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR).
70. Schönfeld, K.C., & Bertolini, L. (2017). Urban streets: Epitomes of planning challenges and opportunities at the interface of public space and mobility. Cities, 68, 48-55. [DOI:10.1016/j.cities.2017.04.012]
71. Schönfeld, K.C., & Bertolini, L. (2017). Urban streets: Epitomes of planning challenges and opportunities at the interface of public space and mobility. Cities, 68, 48-55. [DOI:10.1016/j.cities.2017.04.012]
72. Shamsuddin, S., & Ujang, N. (2008). Making places: The role of attachment in creating the sense of place for traditional streets in Malaysia. Habitat international, 32(3), 399-409. [DOI:10.1016/j.habitatint.2008.01.004]
73. Shoaleh, M., & Yusefi Mashhoor, S. (2019). A typological investigation of the gozar element in the historic fabric of Iranian cities: The case of the historic fabric of Shiraz. Urban Planning Knowledge, 3(3), 83-108. [DOI:10.22124/upk.2019.12781.1175]
74. Shoaleh, M., & Yusefi Mashhoor, S. (2019). A typological investigation of the gozar element in the historic fabric of Iranian cities (Case study: Historic fabric of Shiraz). Urban Planning Knowledge, 3(3).
75. Soleimani, M., Kamanrudi, M., Ahmadi, M., & Zanganeh, A. (2019). Analysis of the spatial structure of Qom metropolis with emphasis on the formation of secondary cores. IranianIslamic City Studies, 36(10), 5-22.
76. The Situation of Qom's Central Core Should Be Organized. (February 2024). Borna News Agency. https://borna.news/fa/news/2060487/
77. The Tragic Story of the Demise of Salariyeh Garden in Qom. (January, 2022). Shahr20 News Agency. https://shahr20.ir/45402/
78. Tran, H. A. (2015). Urban space production in transition: The cases of the new urban areas of Hanoi. Urban Studies, 52(16), 3166-3181 [DOI:10.1177/0042098015604986]
79. Von Schönfeld, K. C., & Bertolini, L. (2017). Urban streets: Epitomes of planning challenges and opportunities at the interface of public space and mobility. Cities, 68, 48-55. [DOI:10.1016/j.cities.2017.04.012]
80. Walzer, M. (1986). Pleasures and cost of urbanity. Dissent 33: 470-484.
81. Zavestoski, S., & Agyeman, J. (2015). Incomplete streets. New York, NY: Routledge. Biographical Information. [DOI:10.4324/9781315856537]
82. Ziari, K., Pourahmad, A., Hataminejad, H., & Mahdi, A. (2020). An analysis of urban health from the perspective of social capital in Iran's religious metropolises: The case of Qom metropolis. Journal of Spatial Geographic Planning, 10(35), 51-66.
83. Zieleniec, A. (2018). Lefebvre's politics of space: Planning the urban as oeuvre. Urban Planning, 3(3), 5-15. [DOI:10.17645/up.v3i3.1343]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |