Journal of Revitalization School

fa ارزیابی پیامدهای توسعه‌بخشی از منظر ساختار و اقتضائات درونی برنامه‌های توسعه‌ای (مطالعه موردی: کمپ B در بندر امام خمینی (ره)) Assessing the Developmental Outcomes from the Perspective of the Structure and Internal Logic of Development Programs (Case Study: Camp B in Bandar Imam Khomeini) تخصصي Special پژوهشي Original Research Article در دهه‌های اخیر، مفهوم توسعه به یکی از ارکان اصلی سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای بدل شده و اغلب با هدف بهبود کیفیت زندگی، کاهش نابرابری‌های فضایی و ارتقای زیرساخت‌ها در مناطق کمتر برخوردار مطرح شده است. با این حال، نتایج حاصل از اجرای برنامه‌های توسعه‌ای در بسیاری از مناطق، به‌ویژه سکونتگاه‌های حاشیه‌ای، نشان از شکاف عمیق میان اهداف اعلام‌شده و پیامدهای واقعی دارد. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی، به واکاوی ساختار مفهومی و منطق درونی برنامه‌های توسعه در ایران می‌پردازد و تجربه زیسته‌ی محله کمپ B در بندر امام خمینی (ره) را به‌عنوان نمونه‌ای از بازتاب این ساختارها بررسی می‌کند. این مطالعه با بهره‌گیری از روش کیفی و مطالعه موردی تفسیرگرایانه، از ترکیب تحلیل اسنادی برنامه‌های رسمی توسعه و مشاهده میدانی در کمپ B استفاده کرده است. در مرحله نخست، مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها که نشانگر ضعف‌های ساختاری و مفهومی در برنامه‌ها هستند از جمله فقدان انسجام راهبردی، عدم انعطاف‌پذیری، مشارکت‌ناپذیری اجتماعی، غیبت عدالت فضایی و اجتماعی، ضعف نهادی و سیاستی، اقتصادگرایی افراطی و کم‌توجهی به خدمات انسانی و زیرساخت‌های پایه استخراج شدند و سپس، با وضعیت زیستی و اجتماعی محله تطبیق داده شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که بحران‌های پایدار در کمپ B نه‌تنها نتیجه ضعف‌های اجرایی، بلکه بازتاب مستقیم همان مؤلفه‌هایی است که در ذات و منطق برنامه‌های توسعه‌ای نهادینه شده‌اند. در واقع، پژوهش نشان می‌دهد که شکست در این نمونه، بازتابی از یک قاعده فراگیر است که از درون ساختار برنامه‌ها تغذیه می‌شود. از این رو، تنها با بازنگری در بنیان‌های مفهومی و گذار از رویکردهای بالا به پایین به سمت برنامه‌ریزی زمینه‌محور، مشارکتی و عدالت‌محور، می‌توان به توسعه‌ای انسانی و پایدار امیدوار بود.   In recent decades, the concept of development has become one of the main pillars of urban and regional policymaking, often pursued with the aim of improving quality of life, reducing spatial inequalities, and enhancing infrastructure in underprivileged areas. However, the outcomes of development programs in many regions—particularly in marginalized settlements—reveal a deep gap between declared objectives and actual consequences. This study adopts a critical approach to analyze the conceptual structure and internal logic of development programs in Iran, using the lived experience of the Camp B neighborhood in Bandar Imam Khomeini as a reflection of these structures. Employing a qualitative, interpretive case study methodology, the research draws on a combination of document analysis of official development plans and field observations in Camp B. In the first stage, a set of components indicating structural and conceptual weaknesses in the programs were identified—including lack of strategic coherence, inflexibility, lack of social participation, absence of spatial and social justice, institutional and policy shortcomings, excessive economism, and insufficient attention to human services and basic infrastructure. These components were then examined in relation to the lived and social conditions of the neighborhood. The findings suggest that the persistent crises in Camp B are not merely the result of implementation failures but are direct reflections of the very elements embedded in the essence and logic of the development programs themselves. In fact, the study reveals that the failure observed in this case is a manifestation of a broader systemic pattern fueled by the internal structure of the programs. Therefore, only through a fundamental revision of conceptual foundations—and a shift from top-down approaches toward context-based, participatory, and justice-oriented planning—can one hope for humane and sustainable development. عدالت اجتماعی, سیاست‌گذاری توسعه, سکونتگاه‌های غیررسمی, زیرساخت شهری, نابرابری فضایی. Social justice, development policy, informal settlements, urban infrastructure, spatial inequality. 24 33 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-105-1&slc_lang=fa&sid=1 Delaram Sabokro دلارام سبک‌رو delaram.sabokro@ut.ac.ir 1003194753284600630 1003194753284600630 Yes Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran گروه معماری منظر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Saba Jafari صبا جعفری sabajafari@ut.ac.ir 1003194753284600631 1003194753284600631 No Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran گروه معماری منظر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران