fa بررسی عوامل تأثیرگذار جنسیت بر شکل‌گیری ساختار فضایی مسکن بومی در سواحل استان هرمزگان تخصصي Special پژوهشي Original Research Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:nasimYW;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri=""><span lang="AR-SA">تفاوت‌های فرهنگی ناشی از اقلیم‌های مختلف باعث شکل‌گیری فضاهای زیستی متنوعی شده است. کالبد خانه در هر دوره تحت‌تأثیر عوامل متعددی قرار می‌گیرد که هر یک نقش مهمی ایفا می‌کند. فضاهای معماری و نحوۀ استفاده از آن‌ها بسته به نیازهای کاربران و عواملی که بر آن‌ها تأثیر می‌گذارند، شکل می‌گیرند. مسکن پدیده‌ای است که از گذشته تا به امروز تداوم داشته و در هر دوره تحت‌تأثیر جامعه، اقلیم، فرهنگ و ساختار جنسیتی قرار گرفته است. این ویژگی‌ها براساس واقعیت‌های ذهنی و اجتماعی از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. جنسیت به‌عنوان نشانگر هویت اجتماعی و فرهنگی زن و مرد در جامعه، تأثیر زیادی بر نحوۀ شکل‌گیری فضاهای خانه دارد. موقعیت مکانی هر یک از فضاهای جنسیتی در خانه، بیانگر ویژگی‌های فرهنگی ساکنان و باورهای اجتماعی آن‌ها نسبت به جنسیت زن و مرد است. نحوۀ استفاده از فضا توسط زن و مرد با توجه به جنسیت و ارتباطات فضایی، می‌تواند ساختار فضایی خاصی را ایجاد کند. زن و مرد از دیرباز نقش‌های مختلفی در جوامع ایفا کرده‌اند و این تفاوت‌ها در ویژگی‌های فضاهای مورد استفاده آنان تأثیرگذار بوده است. هدف این پژوهش بررسی تأثیر نقش جنسیت بر شکل‌گیری ساختار فضایی مسکن بومی استان هرمزگان است. در راستای پاسخ به سؤال اصلی پژوهش، &laquo;جنسیت چگونه و در چه ابعادی بر سازمان فضایی خانه‌های بومی جنوب ایران (با تأکید بر دورۀ قاجار و پهلوی اول) تأثیرگذار بوده است؟&raquo;. به‌ویژه، این پژوهش به‌دنبال بررسی نقش زنان در تخصیص فضا، نوع استفاده از فضاهای عمومی و خصوصی و تأثیر عرف و سبک زندگی جنسیتی بر ساختار کالبدی خانه‌هاست. ابتدا مطالعات نظری در زمینۀ انسان‌شناسی فضای خانه و سبک زندگی انجام و مؤلفه‌های مربوطه استخراج شده است. سپس با استفاده از برداشت‌های میدانی و مطالعات مردم‌شناسی، شیوۀ زندگی ساکنان در خانه‌های بومی بررسی شده است. این مقاله با استفاده از روش پژوهش تطبیقی و نمونه‌های موردی، ساختار پلان مسکن بومی شهرهای ساحلی استان هرمزگان را تحلیل می‌کند.</span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;">Cultural variations shaped by diverse climatic conditions have led to the emergence of distinct residential environments. The physical form of the house, in every historical period, has been influenced by a range of factors&mdash;each playing a critical role. Architectural spaces and their patterns of use evolve in response to user needs and the forces that act upon them. Housing, as a socio-cultural phenomenon, has persisted through time, continuously shaped by the dynamics of society, climate, cultural norms, and gender structures. These characteristics, rooted in both mental constructs and social realities, are transmitted intergenerationally. Gender, as a marker of social and cultural identity, significantly influences the spatial organization of domestic environments. The spatial placement of gendered areas within the home reflects residents&rsquo; cultural values and societal beliefs about gender roles. The way men and women utilize space&mdash;based on gendered expectations and spatial relationships&mdash;can result in distinctive spatial configurations. Historically, the differentiated roles of men and women within society have directly impacted the nature and function of the spaces they occupy. This research aims to explore how gender roles have influenced the spatial structure of vernacular housing in Hormozgan Province. In response to the central research question&mdash;&rdquo;In what ways and to what extent has gender shaped the spatial organization of traditional homes in southern Iran, particularly during the Qajar and early Pahlavi periods?&rdquo;&mdash;the study focuses on women&rsquo;s roles in spatial allocation, the gendered use of public and private zones, and the influence of social norms and gendered lifestyles on the physical configuration of the home. The methodology is based on theoretical studies in the anthropology of domestic space and lifestyle patterns and includes ethnographic fieldwork and direct spatial analysis. Through a comparative approach and selected case studies, the paper analyzes the floor plans and spatial arrangements of vernacular dwellings in Hormozgan&rsquo;s coastal cities.</span></span></div> جنسیت و فضا, مسکن, فرهنگ, ساختار فضایی, هرمزگان Gender and Space, Housing, Culture, Spatial Structure, Hormozgan 76 91 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-52-1&slc_lang=fa&sid=1 Naeme Dabirinezhad ناعمه دبیری‌نژاد dabiri_72@yahoo.com 1003194753284600450 1003194753284600450 Yes Department of Architectural, Faculty of Engineering and Technician, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه معماری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Azin Tajlil آذین تجلیل n72dabirinezhad@gmail.com 1003194753284600451 1003194753284600451 No Department of Architectural, Faculty of Engineering and Technician, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه معماری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران