fa مطالعۀ معماری گوی مچید (مسجد کبود) تبریز برای تطبیق با مرمت‌های انجام‌یافته تخصصي Special پژوهشي Original Research Article گوی مچید (مسجد کبود) تبریز به عنوان تنها بنای معماری باقیمانده از ارسن مظفریۀ دورۀ ترکمانان قره‌قویونلو، ویژگی‌های معماری خاصی دارد و در مطالعۀ تاریخ معماری برای شناخت معماری مساجد ایرانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دیدگاه‌های متفاوتی به لحاظ تفاوت در فرم معماری و خاستگاه طرح آن ارائه شده و به الگوبرداری از معماری مناطق دیگر تأکید شده است. شناخت ما از معماری بنای اولیه فقط از طریق اسناد تاریخی است چراکه در طول تاریخ عواملی طبیعی و انسانی به کالبد معماری آن آسیب‌های جدی وارد کرده بود و بنای امروزی حاصل عملیات حفاظتی و مرمتی در طول پنجاه سال گذشته است. بدین منظور سؤالات پژوهش چنین طرح شده است: چه ارتباطی بین فرم و پلان گوی مچید با مساجد ایرانی وجود دارد؟ و روند شکل‌گیری و انجام عملیات‌های مرمتی گوی مچید چیست؟ هدف از این پژوهش ارائۀ دیدگاه‌هایی در رابطه با خاستگاه معماری گوی مچید و تحلیل و بررسی الگویی از معماری مساجد ایرانی، چهارایوان در پلان مسجد است، که به چگونگی بهره‌برداری و نمود آن در فرم گوی مچید دست یابیم و همچنین با توجه به ویژگی‌های بیان‌شده در اسناد تاریخی روند عملیات مرمتی صورت‌گرفته با آن ارائه شود. روش تحقیق مورد استفاده روش توصیفی - تحلیلی بود و با مطالعۀ اسناد، مدارک، تصاویر و یاداشت‌های باقیمانده از گذشته و مرمتگران آن در کنار بازدیدها و برداشت‌های میدانی بوده است. نتایج تحقیق نشان داد که علی‌رغم تلاش‌های انجام‌یافته توسط برخی از پژوهشگران نسبت به انتساب اقتباس ایدۀ اولیۀ معماری این مسجد به دیگر فرهنگ ها، فرم و پلان گوی مچید خاستگاهی ایرانی دارد، که به گونه‌ای متفاوت الگوی مساجد ایرانی چهار ایوان در آن ارائه شده است. در تعمیرات و مرمت‌های انجام ‌شده به منظور حفاظت و نگهداری از گوی مچید عملیات در بخش تزیینات بنا ظاهراً همسو با مبانی به جلو رفته است ولی عدم پیروی از مبانی نظری یکسان، وجود تشتت آرا در مرمت‌ها دیده می‌شود. در بخش مرمت معماری، هندسه و تناسبات ویژگی‌های ساختار اولیۀ بنا رعایت نشده است و هیچ توجه و مطالعه‌ای برای آن در نظر مرمتگران نبوده است.<br> &nbsp; Goy Masjid (Blue Mosque) of Tabriz, as the only remaining architectural building from the Muzaffariyya Complex of the Turkoman period of Qaraquyunlu, has special architectural features and studying the history of architecture has particular importance for understanding the architecture of Iranian mosques. Different views are presented in terms of the difference in the architectural form and the origin of its design, and it is emphasized to take patterns of the architecture of other regions. Our understanding of the architecture of the original building is only through historical documents because natural and human factors had seriously damaged its architecture throughout history. And today&rsquo;s building is the result of conservation and restoration operations over the past fifty years. For this purpose, the research question has been proposed as follows: What is the relationship between the form and plan of Goy Masjid and Iranian mosques? And what is the process of formation and carrying out restoration operations of Goy Masjid? The purpose of this research is to present views regarding the origin of Goy Masjid architecture and to analyze and examine a pattern of the architecture of Iranian mosques, four-Eyvān (porches) in the plan of the mosque, to find out how to exploit and appearance in the Goy Masjid form, and also considering the characteristics Stated in the historical documents, the process of the restoration operation should be presented with it. The research method used was the descriptive-analytical method. Data included documents, pictures, and notes left from the past and its restorers along with field visits and observations. The results of the research showed that despite the efforts made by some researchers to attribute the adaptation of the original idea of the architecture of this mosque to other cultures, the form and plan of the Goy masjid have an Iranian origin, which has been presented the four-Eyvān pattern of Iranian mosques in a different way. The repairs and restorations done to protect and maintain the Goy Masjid and the operations in the embellishments part of the building have apparently been in line with the theoretical basis. However, the lack of adherence to the identical theoretical basis, and the existence of opinions intensity in the restorations can be seen. In the architectural restoration part, the geometry, and proportions of the original structural features of the building have not been observed and no attention or study has been given to it by the restorers. گوی مچید تبریز, ترکمانان قره‌قویونلو, ارسن مظفریه تبریز, معماری ترکمانان. Goy Masjid of Tabriz, Turkoman of Qaraquyunlu, Muzaffariyya complex of Tabriz, Turkomans Architecture. 24 33 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-1-3&slc_lang=fa&sid=1 Ahad Nejad Ebrahimi احد نژاد ابراهیمی ahadebrahimi@tabriziau.ac.ir 100319475328460043 100319475328460043 Yes Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran استاد دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران آیلار جوادپور 100319475328460044 100319475328460044 No Ph.D. Student of Islamic Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran استاد دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران