Journal of Revitalization School

fa مقایسه تطبیقی نقش مکان‌ساز شبکه‌های سبز-آبی در دوران سنت و معاصر (مورد مطالعه: شهر سیرجان) Comparative Analysis of the Place-Making Role of Green–Blue Networks in Traditional and Contemporary Periods (The Case Study: Sirjan City) تخصصي Special پژوهشي Original Research Article در فرایند توسعه شهری معاصر سیرجان، شبکه‌های سبز-آبی عمدتاً با تأکید بر جنبه‌های کالبدی و کارکردهای تفرجی گسترش یافته‌اند. در نتیجه، فضای سبز شهری به عنصری حاشیه‌ای تبدیل شده و نقش مؤثری در ادراک مکانی شهر ایفا نمی‌کند. این در حالی است که شبکه‌های سبز-آبی سنتی سیرجان نقشی فراتر از یک کاربری صرفاً خدماتی و تزئینی داشته‌اند. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که شکل‌گیری و تحول هسته‌های تاریخی شهر، به‌ویژه باغ‌بمید، در دوره‌های مختلف تحت تأثیر این شبکه‌ها بوده و الگوی گسترش فضایی شهر را تعیین کرده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های مکان‌ساز شبکه‌های سبز-آبی سنتی و مقایسه آن‌ها با شبکه‌های سبز-آبی معاصر، از طریق خوانش منظرین انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که در دوره سنت، شبکه‌های سبز-آبی به واسطه حضور در بطن زندگی روزمره و فعالیت‌های اجتماعی ساکنان، پیوندی عمیق با ذهنیت جمعی آنان برقرار کرده و جایگاهی برجسته در حافظه و هویت مکانی شهر داشته‌اند. این شبکه‌ها علاوه بر برخورداری از مرکزیت فضایی، به عنوان کانون فعالیت‌های اجتماعی نیز عمل می‌کردند. همچنین ارتباط کالبدی و ادراکی آن‌ها با ساختار شهر به گونه‌ای بود که از طریق ایجاد پیوستگی ادراکی، تجربه‌ای منسجم از فضاهای مختلف شهری را برای ساکنان فراهم می‌ساخت. در مقابل، شبکه‌های سبز-آبی معاصر عمدتاً به صورت منفصل از ساختار زندگی اجتماعی و روزمره شهروندان شکل گرفته‌اند و ارتباط معناداری با ذهنیت ساکنان و خاطرات جمعی آنان برقرار نمی‌کنند. افزون بر این، فقدان مرکزیت کالبدی ـ اجتماعی و پیوستگی ادراکی در این شبکه‌ها نه تنها موجب کاهش نقش آن‌ها در شکل‌دهی به ادراک مکانی شهر شده، بلکه بر منظر سبز به‌جامانده از دوره سنت نیز تأثیر منفی گذاشته است. در نتیجه، شبکه‌های سبز-آبی از جایگاه تاریخی خود به عنوان زیرساختی مکان‌ساز و سازمان‌دهنده در ساختار فضایی شهر فاصله گرفته و به عناصری الحاقی و جانبی در فرایند توسعه شهری تقلیل یافته‌اند.   In the contemporary urban development process of Sirjan, green–blue networks have primarily expanded with an emphasis on their physical attributes and recreational functions. As a result, urban green spaces have become marginal elements and no longer play a significant role in shaping the city's sense of place. In contrast, the traditional green–blue networks of Sirjan fulfilled functions that extended beyond merely service-oriented and decorative uses. Historical evidence indicates that the formation and transformation of the city's historical cores, particularly Bagh-e Bamid, were strongly influenced by these networks, which played a decisive role in guiding the spatial expansion of the city. This study aims to identify the place-making components of traditional green–blue networks and compare them with their contemporary counterparts through landscape interpretation. The findings reveal that, during the traditional period, green–blue networks were deeply embedded in residents’ everyday lives and social activities, fostering strong connections with collective perceptions and occupying a prominent place in the city's memory and place identity. In addition to possessing spatial centrality, these networks functioned as focal points of social interaction. Furthermore, their physical and perceptual relationships with the urban structure created perceptual continuity, enabling residents to experience different parts of the city as a coherent spatial whole. In contrast, contemporary green–blue networks have largely developed in isolation from the social structure and everyday life of urban residents, and they no longer maintain a meaningful relationship with inhabitants’ perceptions and collective memories. Moreover, the lack of spatial–social centrality and perceptual continuity within these networks has not only diminished their role in shaping the city's sense of place but has also adversely affected the remaining green landscape inherited from the traditional period. Consequently, green–blue networks have gradually lost their historical function as place-making and spatially organizing infrastructures and have been reduced to service-oriented and recreational land uses that remain disconnected from the city's place perception and spatial experience within the contemporary urban development process. شبکه‌های سبز-آبی، توسعۀ مکان‌محور، سرزمین سیرجان Green–blue networks, Place-based development, Sirjan 0 0 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-71-2&slc_lang=fa&sid=1 Babak Abdi بابک عبدی babakabdi@ut.ac.ir Yes University of Tehran دانشگاه تهران Mitra Torbaghani میترا تربقانی mitra.torbaghani@ut.ac.ir No University of Tehran دانشگاه تهران Fatemeh Tavakoli فاطمه توکلی fatemehtavakoli628@gmail.com No University of Tehran دانشگاه تهران Zahra Borzooeian زهرا برزوئیان zahra.borzooeian@ut.ac.ir No University of Tehran دانشگاه تهران