Journal of Revitalization School

fa راهبرد کارآمدی میراث در برنامه‌های توسعه یکپارچه Efficient Strategies for Integrating Heritage into Integrated Development Programs تخصصي Special نقطه نظر/ سرمقاله Editorial میراث فرهنگی به‌عنوان یکی از عناصر هویت‌ساز و هویت‌بخش جوامع شناخته می‌شود. در طول قرن گذشته و دوران معاصر، نظریه‌پردازی درباره میراث فرهنگی دچار تحولات چشمگیری شده و الزامات و ابزارهای حفاظت نیز بر اساس این تغییرات دگرگون شده‌اند. در گذشته، میراث فرهنگی غالباً به جنبه‌های فیزیکی یا کالبدی خلاصه می‌شد (برای نمونه یک بنا یا اثر معماری)، اما امروزه ابعاد غیرملموس آن همچون سنت‌ها، آیین‌ها، معناها و بافت‌های اجتماعی نیز به رسمیت شناخته شده‌اند. در طول عمر نظریه‌های مرتبط با حفاظت میراث فرهنگی، چه در بُعد ملموس و چه در بُعد غیرملموس، همواره چالش‌های جدی وجود داشته است. در مقاطعی، میراث فرهنگی به‌عنوان عاملی بازدارنده در مسیر توسعه‌های شهری و فنی تلقی می‌شد، و همین دیدگاه‌ها گاه آن را در معرض خطر قرار می‌داد. جریان‌ها و چالش‌های مرتبط را می‌توان در دو دسته‌ی چالش‌های سنتی و چالش‌های نوظهور بررسی کرد. از جمله چالش‌های سنتی می‌توان به تخریب ناشی از سودجویی، جنگ و خشونت، بلایای طبیعی همچون سیل و آتش‌سوزی و نیز مدیریت ناکارآمد اشاره کرد. در مواردی، سودجویی برخی افراد که با هدف فروش بخش‌هایی از آثار یا تزئینات تاریخی اقدام می‌کردند، موجب تخریب آثار می‌شد. همچنین توسعه‌های شهری بدون ضابطه و در مواردی جنگ‌ها و حملات نظامی، به ویرانی میراث فرهنگی منجر شده است. مسجد جامع اصفهان، قلعه شوش و خانه تاریخی صدقیانی تبریز نمونه‌هایی از آثاری‌اند که در جریان جنگ ایران و عراق آسیب جدی دیدند. البته این پدیده جهانی است و محدود به ایران نمی‌شود. اما در خصوص چالش‌های نوظهور باید به فشار روزافزونی که توسعه شهری بر آثار تاریخی و فرهنگی وارد می‌کند اشاره کرد: گسترش شهرها و ساخت‌وسازهایی که بدون توجه به بافت تاریخی انجام می‌شوند، تغییرات اقلیمی و محیطی شامل افزایش خشکسالی، سیلاب‌ها، فرسایش و تغییر سطح آب دریاها، همگی میراث فرهنگی را به مخاطره انداخته‌اند. افزایش حضور گردشگران، تردد خودروهای سنگین، و بهره‌برداری اقتصادی بیش از ظرفیت بناهای تاریخی نیز موجب فشارهای فیزیکی و معنایی بر این آثار شده است؛ آثاری که اساساً برای استفاده محدود طراحی شده بودند. افزون بر این، مدیریت غیرتخصصی و دخالت‌های سیاسی با اهداف غیر‌فرهنگی از دیگر تهدیداتی‌اند که میراث فرهنگی را در معرض تخریب قرار داده‌اند.   Cultural heritage plays a pivotal role in shaping and defining social identity. Over the past century and into the contemporary era, the conceptualization of cultural heritage has evolved significantly. As a result, the meth ods and tools for its preservation have also transformed. Traditionally, cultural heritage was often confined to tangible aspects, such as buildings or architectural works. However, today, its intangible dimensions—such as traditions, rituals, meanings, and social contexts—are also recognized as vital components. Throughout history, the conservation of both tangible and intangible cultural heritage has faced numerous challenges. At times, cultural heritage was viewed as an impediment to urban and technological advancements, placing it at signifi cant risk. These challenges can be divided into two categories: traditional and emerging. Traditional challenges include destruction driven by profiteering, war and violence, natural disasters such as floods and fires, and poor management. In some cases, individuals seeking to profit from the sale of parts of historical monuments or decorations contributed to their destruction. Unregulated urban development and, in certain instances, wars and military assaults, have also resulted in the degradation of cultural heritage. Notable examples include the Jame’ Mosque of Isfahan, Shush Castle, and the Sadaghiani Historical House in Tabriz, all of which suffered severe damage during the Iran-Iraq War. This issue is global, not confined to Iran alone. Emerging challenges are also increasingly pressing. Urban expansion, construction projects that disregard historical context, and the impact of climate change—including rising temperatures, droughts, floods, erosion, and shifts in sea levels—have all placed cultural heritage under threat. The growing influx of tourists, heavy traffic, and economic exploitation exceeding the capacity of historical sites have caused both physical and semantic pressures on monuments orig inally designed for limited use. Moreover, inadequate management and political interference with non-cultural priorities have further jeopardized the preservation of cultural heritage. توسعه یکپارچه, میراث فرهنگی, برنامه توسعه Integrated development, cultural heritage, development plan 5 7 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-104-2&slc_lang=fa&sid=1 ahad Nejad Ebrahimi احد نژادابراهیمی Ahadebrahimi@tabriziau.ac.ir 1003194753284600758 1003194753284600758 Yes Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University دانشـکده معمـاری و شهرسـازی دانشـگاه هنـر اسلامی تبریـز