دوره 3، شماره 9 - ( 12-1404 )
جلد 3 شماره 9 صفحات 35-24 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Abarghouyi Fard H, Perseh M. Explaining the Role of Street Public Spaces in Enhancing and Upgrading the Urban Landscape of Qom A Comparative Study of Shah Hamzeh Neighborhood Passage, Eram Pedestrian Street, and Salarieh Square. JORS 2026; 3 (9) : 3
URL: http://jors-sj.com/article-1-100-fa.html
URL: http://jors-sj.com/article-1-100-fa.html
ابرقویی فرد حمیده، پرسه میمنت. تبیین جایگاه فضای جمعی خیابان در بهبود و ارتقاء منظر شهری قم؛ مطالعه میان موردی گذر محله شاه حمزه، پیادهراه ارم و میدان سالاریه. مکتب احیاء. 1404; 3 (9) :24-35
1- پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، ایران
2- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران،
2- گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران،
چکیده: (48 مشاهده)
بیان مسئله: فضاهای جمعی شهری بهعنوان بستر شکلگیری حیات اجتماعی، فرهنگی و مدنی شهرها نقشی کلیدی در ارتقاء کیفیت منظر شهری ایفا میکنند. در این میان خیابانها، بهمثابه شریانهای حیاتی شهر، فراتر از کارکرد جابهجایی و ترافیکی، عرصهای برای تبلور تعاملات اجتماعی، بازنمایی ارزشهای فرهنگی و تجربه زیسته شهروندان محسوب میشوند. در شهر قم، بهواسطه توسعههای شتاب زده اخیر، کمبود فضاهای جمعی باکیفیت و ضعف در بهرهمندی از امکانات شهری، همراه با ناهمگونی فرهنگی و جمعیتی محلات، خیابانها و گذرها نتوانستهاند نقشی درخور در ارتقاء کیفیت زندگی شهری ایفا کنند. این مسئله در طرحهای راهبردی قم نیز به چشم میخورد؛ غلبه نگاه تقلیلگرایانه به خیابان بهعنوان معبر ترافیکی، موجب غفلت از کارکرد اجتماعی و معنایی آن شده است.
هدف پژوهش: پژوهش حاضر با تمرکز بر جایگاه خیابان بهمثابه فضای جمعی، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان خیابانها را به مولفهای تحولآفرین در بهبود منظر شهری قم بدل ساخت.
روش پژوهش: روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعه میانموردی است. ابتدا با مرور ادبیات نظری، مدل مفهومی رابطه فضای جمعی، خیابان و حیات اجتماعی تدوین گردید. سپس با بهرهگیری از مشاهده میدانی و مطالعات اسنادی، سه نمونه شاخص شامل پیادهراه ارم بهعنوان نمونهای مدرن و طراحیشده، گذر تاریخی محله شاه حمزه بهمثابه نمونهای مرکزمحلهای و پایدار، و میدان سالاریه در جایگاه فضایی ترافیکی-اجتماعی، در شهر قم مورد بررسی قرار گرفتند.
نتیجهگیری: یافتههای پژوهش نشان میدهد که خیابانها در منظر شهری قم دو نقش اساسی ایفاء میکنند؛ نقش ابتدایی بهعنوان مسیر ترافیکی و نقش ثانویه بهعنوان فضای جمعی. میزان موفقیت خیابان در ایفاء نقش دوم، وابسته به همبستگی سه لحظه تولید اجتماعی فضا شامل پرکتیس فضایی، بازنماییهای فضایی و فضای زیسته است. تحلیل سه نمونه موردی حاکی از آن است که در مواردی چون گذر شاه حمزه، همافزایی این سه سطح موجب پویایی اجتماعی شده است، درحالیکه در نمونههایی چون پیادهراه ارم، غلبه رویکرد کالبدی و مدیریتی بر تجربه زیسته شهروندان منجر به کاهش کارکرد اجتماعی فضا گشته است. یکی از راه حلهای بهبود منظر شهری قم اتخاذ رویکردی کلنگر به خیابان بهعنوان فضای جمعی و نه صرفاً زیرساخت ترافیکی است. بر این اساس تدوین یک طرح توسعه استراتژیک مبتنی بر فضای جمعی و یک جعبه ابزار برای بازساماندهی کارآمد خیابانها و گذرها برای ارتقاء منظر شهر قم با تکیه بر فضاهای جمعی خیابانها پیشنهاد میشود. طرح توسعه استراتژیک شامل سه مرحله (1) پایش، شناسایی و اولویتبندی خیابانها؛ (2) هدفگذاری کوتاهمدت و بلندمدت با توجه به نیازهای جامعه و معیارهای موفقیت فضای جمعی؛ (3) برنامهریزی، طراحی و اجرا برای اصلاح و بهبود خیابانهای موجود است.
هدف پژوهش: پژوهش حاضر با تمرکز بر جایگاه خیابان بهمثابه فضای جمعی، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان خیابانها را به مولفهای تحولآفرین در بهبود منظر شهری قم بدل ساخت.
روش پژوهش: روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعه میانموردی است. ابتدا با مرور ادبیات نظری، مدل مفهومی رابطه فضای جمعی، خیابان و حیات اجتماعی تدوین گردید. سپس با بهرهگیری از مشاهده میدانی و مطالعات اسنادی، سه نمونه شاخص شامل پیادهراه ارم بهعنوان نمونهای مدرن و طراحیشده، گذر تاریخی محله شاه حمزه بهمثابه نمونهای مرکزمحلهای و پایدار، و میدان سالاریه در جایگاه فضایی ترافیکی-اجتماعی، در شهر قم مورد بررسی قرار گرفتند.
نتیجهگیری: یافتههای پژوهش نشان میدهد که خیابانها در منظر شهری قم دو نقش اساسی ایفاء میکنند؛ نقش ابتدایی بهعنوان مسیر ترافیکی و نقش ثانویه بهعنوان فضای جمعی. میزان موفقیت خیابان در ایفاء نقش دوم، وابسته به همبستگی سه لحظه تولید اجتماعی فضا شامل پرکتیس فضایی، بازنماییهای فضایی و فضای زیسته است. تحلیل سه نمونه موردی حاکی از آن است که در مواردی چون گذر شاه حمزه، همافزایی این سه سطح موجب پویایی اجتماعی شده است، درحالیکه در نمونههایی چون پیادهراه ارم، غلبه رویکرد کالبدی و مدیریتی بر تجربه زیسته شهروندان منجر به کاهش کارکرد اجتماعی فضا گشته است. یکی از راه حلهای بهبود منظر شهری قم اتخاذ رویکردی کلنگر به خیابان بهعنوان فضای جمعی و نه صرفاً زیرساخت ترافیکی است. بر این اساس تدوین یک طرح توسعه استراتژیک مبتنی بر فضای جمعی و یک جعبه ابزار برای بازساماندهی کارآمد خیابانها و گذرها برای ارتقاء منظر شهر قم با تکیه بر فضاهای جمعی خیابانها پیشنهاد میشود. طرح توسعه استراتژیک شامل سه مرحله (1) پایش، شناسایی و اولویتبندی خیابانها؛ (2) هدفگذاری کوتاهمدت و بلندمدت با توجه به نیازهای جامعه و معیارهای موفقیت فضای جمعی؛ (3) برنامهریزی، طراحی و اجرا برای اصلاح و بهبود خیابانهای موجود است.
شمارهی مقاله: 3
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |