Journal of Revitalization School

fa نما، راوی قدرت (نمونۀ مطالعه شده: نماهای بافت قدیمی شهر قم) Façade as the Narrator of Power: A Case Study of the Historical Fabric of Qom تخصصي Special پژوهشي Original Research Article <div style="text-align: justify;">تحولات چند دهۀ اخیر در ساخت‌وساز شهری، به‌ویژه در مصالح و سبک‌های معماری، ضرورت توجه به ساماندهی نماهای شهری را افزایش داده است. نماها به‌عنوان عناصر بصری مهم در سیمای شهر، نقش کلیدی در ادراک شهروندان از محیط شهری ایفا می‌کنند. در این میان، تمایز میان «سیمای شهر» به‌عنوان کالبد فیزیکی و «منظر شهر» به‌عنوان تجربۀ ذهنی و ادراکی شهروندان، اهمیت توجه به کیفیت طراحی نماها را دوچندان می‌کند. شهر قم با جایگاه تاریخی و مذهبی خود، طی سال‌های اخیر تحت تأثیر اقدامات توسعه‌ای، دستخوش تغییرات کالبدی گسترده‌ای شده که تأثیرات مثبت و منفی بر سیما و بالطبع منظر آن، به‌ویژه در بافت تاریخی، برجای گذاشته است. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که دستورالعمل‌های موجود در زمینۀ ساماندهی نماهای شهری قم، علی‌رغم اهداف ارتقایی خود، در عمل کارایی لازم را نداشته‌اند. این ناکارآمدی به نوعی موجب اغتشاش، بی‌هویتی و نابسامانی در سیمای شهر شده است. این پژوهش با راهبرد کیفی، مبتنی‌بر تحلیل اسناد، مطالعات پیشین، مشاهدات میدانی و پرسش‌نامه باز، به بررسی وضعیت نماهای شهر قم پرداخته و نشان می‌دهد که منظر شهری حاصل تعامل نیروهای مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است. ضعف در تشخیص و مدیریت این نیروها توسط نهادهای شهری، عامل اصلی نابسامانی موجود تلقی می‌شود. در نتیجه، توانمندسازی مدیریت شهری در شناخت و بازتوزیع صحیح نیروهای مؤثر، شرط لازم برای ارتقای کیفیت سیما و به دنبال آن منظر شهر قم خواهد بود. تحولات چند دهۀ اخیر در ساخت‌وساز شهری، به‌ویژه در مصالح و سبک‌های معماری، ضرورت توجه به ساماندهی نماهای شهری را افزایش داده است. نماها به‌عنوان عناصر بصری مهم در سیمای شهر، نقش کلیدی در ادراک شهروندان از محیط شهری ایفا می‌کنند. در این میان، تمایز میان «سیمای شهر» به‌عنوان کالبد فیزیکی و «منظر شهر» به‌عنوان تجربۀ ذهنی و ادراکی شهروندان، اهمیت توجه به کیفیت طراحی نماها را دوچندان می‌کند. شهر قم با جایگاه تاریخی و مذهبی خود، طی سال‌های اخیر تحت تأثیر اقدامات توسعه‌ای، دستخوش تغییرات کالبدی گسترده‌ای شده که تأثیرات مثبت و منفی بر سیما و بالطبع منظر آن، به‌ویژه در بافت تاریخی، برجای گذاشته است. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که دستورالعمل‌های موجود در زمینۀ ساماندهی نماهای شهری قم، علی‌رغم اهداف ارتقایی خود، در عمل کارایی لازم را نداشته‌اند. این ناکارآمدی به نوعی موجب اغتشاش، بی‌هویتی و نابسامانی در سیمای شهر شده است. این پژوهش با راهبرد کیفی، مبتنی‌بر تحلیل اسناد، مطالعات پیشین، مشاهدات میدانی و پرسش‌نامه باز، به بررسی وضعیت نماهای شهر قم پرداخته و نشان می‌دهد که منظر شهری حاصل تعامل نیروهای مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است. ضعف در تشخیص و مدیریت این نیروها توسط نهادهای شهری، عامل اصلی نابسامانی موجود تلقی می‌شود. در نتیجه، توانمندسازی مدیریت شهری در شناخت و بازتوزیع صحیح نیروهای مؤثر، شرط لازم برای ارتقای کیفیت سیما و به دنبال آن منظر شهر قم خواهد بود.</div> <div style="text-align: justify;">Over the past decades, rapid transformations in urban construction—particularly in building materials and architectural styles—have intensified the need for effective regulation of urban façades. As central visual elements of the cityscape, façades play a pivotal role in shaping residents’ perceptions of the urban environment. A clear distinction must therefore be made between the “city image,” as the physical manifestation of urban form, and the “urban landscape,” as the experiential and perceptual dimension of citizens. This distinction highlights the critical importance of façade design quality. Qom, with its historical and religious significance, has recently undergone substantial physical changes driven by development projects. These interventions have produced both positive and negative impacts on the city’s image and, consequently, its urban landscape—particularly within the historical fabric. Existing regulations intended to improve façade management in Qom, however, have proven largely ineffective in practice. As a result, visual disorder, identity loss, and incoherence have become evident in the cityscape. This study employs a qualitative approach, drawing on document analysis, previous scholarship, field observations, and open-ended questionnaires, to assess the current condition of façades in Qom. Findings demonstrate that the urban landscape is shaped through the interaction of political, economic, and social forces. The inability of municipal institutions to recognize and effectively manage these forces is identified as the main source of disorder. Accordingly, empowering urban governance to better identify and appropriately redistribute such forces is considered a necessary condition for improving the quality of Qom’s city image and, by extension, its urban landscape.</div> سیمای شهر, منظر شهر, نماهای شهری, قدرت, شهر قم. City image, Urban landscape, Urban Façades, Power, Qom. 48 63 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-29-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Majidi مریم مجیدی maryam.majidi85@gmail.com 1003194753284600880 1003194753284600880 Yes Department of Landscape of Architecture, NAZAR Research Center for Art, Architecture, and Urbanism, Tehran, Iran گروه معماری منظر، پژوهشکدۀ هنر، معماری و شهرسازی نظر، تهران، ایران Alireza Afzali علیرضا افضلی alirezaafzali075@gmail.com 1003194753284600881 1003194753284600881 No Department of Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran. گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران