Journal of Revitalization School

fa توسعۀ مکان‌محور در بافت‌های آسیب‌پذیر شهری Place-Based Development in Vulnerable Urban Fabrics تخصصي Special كاربردي Applied Research Article بافت‌های آسیب‌پذیر شهری، به‌ویژه بافت‌های فرسوده و تاریخی، در دهه‌های اخیر عمدتاً در چارچوبی کمّی و پوزیتویستی فهم و مدیریت شده‌اند؛ رویکردی که با تقلیل این بافت‌ها به «مناطق بیمار» و تمرکز بر شاخص‌های صرفاً کالبدی و تراکمی، از درک ماهیت مکان‌مند و ظرفیت‌های درونی آن‌ها بازمانده است. این مقاله با اتکا به رویکردی نظری-تحلیلی، به بازخوانی مفهوم «توسعۀ مکان‌محور» در مواجهه با بافت‌های آسیب‌پذیر شهری می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که چگونه جابه‌جایی کانون توجه از «مسئله‌مند بودن» به «ظرفیت‌مند بودن» این بافت‌ها، می‌تواند مبنایی برای بازآفرینی پایدار و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان فراهم آورد. پژوهش حاضر با مرور انتقادی ادبیات شهرسازی و بازآفرینی، و تحلیل ویژگی‌های متمایز بافت‌های تاریخی و فرسوده از جمله هویت تاریخی- مکانی، پیوندهای اجتماعی و محله‌ای، رواج زندگی پیاده، و امکان فعال‌سازی ظرفیت‌های گردشگری و اقتصادی مبتنی بر میراث، استدلال می‌کند که رویکرد مکان‌محور در دو گام سامان می‌یابد: نخست، نفی نگاه پوزیتویستی و پاسخ‌های شتاب‌زده و صرفاً کمّی به بافت‌های آسیب‌پذیر، و سپس، سازمان‌دهی مداخلات توسعه‌ای بر اساس ظرفیت‌های مکانی به‌مثابه «مزیت افزوده» در تبدیل چالش‌ها به فرصت‌های رشد. یافته‌های نظری مقاله نشان می‌دهد که اتخاذ رویکرد مکان‌محور، نه فقط به بهبود شاخص‌های کالبدی و عملکردی، بلکه به تقویت انسجام اجتماعی، ارتقای امنیت، بهبود سلامت شهری، و افزایش ارزش‌های معنوی و اقتصادی مکان منجر می‌شود و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی بازآفرینی در بافت‌های آسیب‌پذیر شهری به‌کار رود.   Vulnerable urban fabrics, particularly deteriorated and historic fabrics, have been largely understood and managed within a quantitative and positivist framework in recent decades. This approach, by reducing these fabrics to "sick areas" and focusing solely on physical and density indicators, has failed to comprehend their place-based nature and inherent capacities. Drawing on a theoretical-analytical approach, this paper reinterprets the concept of "place-based development" in confronting vulnerable urban fabrics and seeks to demonstrate how shifting the focus from the "problematic condition" to the "capacitated condition" of these fabrics can provide a foundation for sustainable regeneration and the enhancement of residents' quality of life. Through a critical review of urban planning and regeneration literature, and an analysis of the distinctive characteristics of historic and deteriorated fabrics—including historical-spatial identity, social and neighborhood ties, the prevalence of walkability, and the potential for activating heritage-based tourism and economic capacities—this study argues that a place-based approach is organized in two steps: first, the rejection of a positivist perspective and hasty, purely quantitative responses to vulnerable fabrics; and second, the organization of developmental interventions based on spatial capacities as an "added value" in transforming challenges into growth opportunities. The theoretical findings indicate that adopting a place-based approach not only improves physical and functional indicators but also enhances social cohesion, promotes security, improves urban health, and increases the spiritual and economic values of place. Consequently, it can serve as a foundation for policymaking and regeneration planning in vulnerable urban fabrics. توسعه، مکان‌محور، بافت آسیب‌پذیر، بافت تاریخی، بافت فرسوده Development, Place-Based, Vulnerable Fabric, Historic Fabric, Deteriorated Fabric 0 0 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-142-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Reza Foroozandeh محمدرضا فروزنده mreza.foroozandeh@gmail.com 1003194753284600864 1003194753284600864 Yes zahra dalvand زهرا دالوند m.z.dalvand@gmail.com 1003194753284600865 1003194753284600865 No