Journal of Revitalization School

fa مطالعه تطبیقی کاروانسرای قلعه سنگی رباط کریم با کاروانسراهای سلجوقی منطقه قم جهت دست یابی به چارچوبی برای مرمت و تکمیل فضاها A comparative study of the Robat Karim Stone Fortress Caravanserai with the Seljuk caravanserais of the Qom region to achieve a framework for the restoration and completion of the spaces تخصصي Special پژوهشي Original Research Article با تغییر شیوه زندگی و گسترش شهرنشینی، کاروان‌سراها در نقش اقامتگاه‌های مسافران غیرفعال و متروکه شدند و کاربری خود را از دست دادند. بر اثر گذشت زمان و فرسوده‌شدن مواد و مصالح و دخل و تصرفات نادرست در کاروان‌سراها، عدم مراقبت و شرایط محیطی سبب شد که این بناهای فاقد کاربری، متروکه و منزوی شوند و دچار آسیب‌‌‌های متعددی شو. د.‌‌این آسیب‌‌‌های انسانی، طبیعی و فنی باعث فرسوده‌شدن کالبد کاروان‌سراها شده و با عدم رسیدگی به‌موقع کاروان‌سراها، سبب شده بخش‌‌‌‌ها یا بخشی از پیکره کالبدی خود را از دست بدهند. هدف از نگارش‌‌ این مقاله یافتن وجوه اشتراک و افتراق خصوصیات معماری کاروانسراهای سلجوقی منطقه قم و تهران است. ‌‌این مقاله به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که: چگونه می‌توان با مطالعه مقایسه ای گونه شناسی کاروانسرای قلعه‌سنگی رباط کریم با دیگر کاروانسراهای مشابه راهکارهایی برای بازیابی بخش‌های ازدست‌رفته یا مرمت بخش‌های آسیب‌دیده ارائه کرد؟ نتیجه کاربردی این پژوهش استفاده از مطالعه مقایسه‌‌ای عناصر معماری کاروان‌سراها در جهت بازیابی و مرمت بهینه آنها است. در این پژوهش چهار کاروان‌سرای دیگر که هم شیوه کاروان‌سرایی قلعه سنگی رباط کریم است انتخاب شده و به‌صورت مقایسه‌‌ای مطالعه می‌شوند تا وجوه افتراق و اشتراک آنها نمایان شود، روش تحقیق کیفی است و از روش موردپژوهی (چند موردی مبسوط) استفاده شده است و راهبرد آن تاریخی است. روش گردآوری اطلاعات بر اساس مطالعات کتابخانه‌‌ای و بررسی اسناد و مدارک معماری کاروان‌سراها و مطالعات میدانی است. این تحقیق برای اولین‌بار به‌صورت جامع به بازیابی عناصر کالبدی معماری کاروان‌سرای قلعه سنگی رباط کریم پرداخته و ازاین‌حیث پژوهش حاضر متمایز است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بر اساس گونه‌‌شناسی و مطالعه مقایسه‌‌ای می توان فضاها را بهینه تر مرمت کرد. ‌‌این ارزیابی بر اساس مطالعه شباهت‌‌‌‌ها و تفاوت‌‌‌های عناصر اصلی معماری نظیر دستگاه ورودی، ‌‌ایوان، حیاط، اتاق، شترخان، شاه‌نشین و برج‌‌‌های نگهبانی شکل خواهد گرفت. ‌‌این تحقیق مشخص ساخت که کاروان‌سراهایی که در یک بازه زمانی و مکانی مشترک و در یک مسیر اجتماعی مشترک هستند علی‌رغم تفاوت عناصر و اجزای کاروان‌سراها دارای شباهت‌‌‌های معماری زیادی هستند که در مرمت  می‌توان از آنها مدد جست. ‌‌این مطالعه منجر بدین خواهد شد که کاروان‌سراهایی که در یک گستره فرهنگی و اجتماعی هستند و ویژگی‌‌‌های مشترک معماری دارند، قابلیت بازیابی فضاهای ازدست‌رفته و مرمت بهینه‌تر را دارند.   With the change in lifestyle and the expansion of urbanization, caravanserais became inactive and abandoned as travelers' residences and lost their use. Due to the passage of time and the deterioration of materials and improper use of caravanserais, lack of care and environmental conditions caused these unused buildings to become abandoned and isolated and suffered numerous damages. These human, natural and technical damages caused the deterioration of the caravanserais' structure and, due to the lack of timely care, the caravanserais lost parts or part of their physical structure. The purpose of writing this article is to find the similarities and differences in the architectural characteristics of the Seljuk caravanserais in the Qom and Tehran regions. This article seeks to answer the question: How can we provide solutions for recovering lost parts or restoring damaged parts by conducting a comparative study of the typology of the Robat Karim Qaleh Sangi caravanserai with other similar caravanserai? The practical result of this research is the use of a comparative study of the architectural elements of caravanserais for their optimal recovery and restoration. In this study, four other caravanserais that share the same style as the Robat Karim Qaleh Sangi caravanserai were selected and studied in a comparative manner to reveal their differences and similarities. The research method is qualitative and the case study method (multiple extended cases) was used, and its strategy is historical. The method of data collection is based on library studies and examination of architectural documents of the caravanserais and field studies. This research is the first to comprehensively recover the physical elements of the architecture of the Robat Karim Qaleh Sangi caravanserai, and in this respect the present study is distinct. The results of the research show that spaces can be restored more optimally based on typology and comparative study. This evaluation will be based on the study of similarities and differences in the main architectural elements such as the entrance device, the porch, the courtyard, the room, the stable, the royal residence, and the guard towers. This research has shown that caravanserais that are in a common time and place and on a common social path, despite the differences in the elements and components of the caravanserais, have many architectural similarities that can be used in restoration. This study will lead to the conclusion that caravanserais that are in a cultural and social area and have common architectural features have the ability to recover lost spaces and restore more optimally.   مرمت و تکمیل فضاها، عناصر معماری، گونه‌‌شناسی، کاروان‌سرا، دوره سلجوقی Restoration and completion of spaces, architectural elements, typology, caravanserais, Seljuk period 0 0 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-26-2&slc_lang=fa&sid=1 Tooraj khosravi javid تورج خسروی جاوید khosravi.javid@gmail.com Yes