fa ارزیابی پیامدهای توسعه‌بخشی از منظر ساختار و اقتضائات درونی برنامه‌های توسعه‌ای (مطالعه موردی: کمپ B در بندر امام خمینی (ره)) تخصصي Special پژوهشي Original Research Article <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">در دهه‌های اخیر، مفهوم توسعه به یکی از ارکان اصلی سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای بدل شده و اغلب با هدف بهبود کیفیت زندگی، کاهش نابرابری‌های فضایی و ارتقای زیرساخت‌ها در مناطق کمتر برخوردار مطرح شده است. با این حال، نتایج حاصل از اجرای برنامه‌های توسعه‌ای در بسیاری از مناطق، به‌ویژه سکونتگاه‌های حاشیه‌ای، نشان از شکاف عمیق میان اهداف اعلام‌شده و پیامدهای واقعی دارد. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی، به واکاوی ساختار مفهومی و منطق درونی برنامه‌های توسعه در ایران می‌پردازد و تجربه زیسته‌ی محله کمپ</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black"> B </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">در بندر امام خمینی (ره) را به‌عنوان نمونه‌ای از بازتاب این ساختارها بررسی می‌کند. این مطالعه با بهره‌گیری از روش کیفی و مطالعه موردی تفسیرگرایانه، از ترکیب تحلیل اسنادی برنامه‌های رسمی توسعه و مشاهده میدانی در کمپ</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black"> B </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">استفاده کرده است. در مرحله نخست، مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها که نشانگر ضعف‌های ساختاری و مفهومی در برنامه‌ها هستند</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">از جمله فقدان انسجام راهبردی، عدم انعطاف‌پذیری، مشارکت‌ناپذیری اجتماعی، غیبت عدالت فضایی و اجتماعی، ضعف نهادی و سیاستی، اقتصادگرایی افراطی و کم‌توجهی به خدمات انسانی و زیرساخت‌های پایه</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">استخراج شدند و سپس، با وضعیت زیستی و اجتماعی محله تطبیق داده شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که بحران‌های پایدار در کمپ</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black"> B </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">نه‌تنها نتیجه ضعف‌های اجرایی، بلکه بازتاب مستقیم همان مؤلفه‌هایی است که در ذات و منطق برنامه‌های توسعه‌ای نهادینه شده‌اند. در واقع، پژوهش نشان می‌دهد که شکست در این نمونه، بازتابی از یک قاعده فراگیر است که از درون ساختار برنامه‌ها تغذیه می‌شود. از این رو، تنها با بازنگری در بنیان‌های مفهومی و گذار از رویکردهای بالا به پایین به سمت برنامه‌ریزی زمینه‌محور، مشارکتی و عدالت‌محور، می‌توان به توسعه‌ای انسانی و پایدار امیدوار بود.</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <p data-end="434" data-start="0"><span style="font-size:12pt"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif">In recent decades, development has become a central theme in urban and regional policymaking, often pursued with the intention of improving <span style="color:red">the </span>quality of life, reducing spatial inequalities, and strengthening infrastructure in underprivileged areas. However, the outcomes of many development programs&mdash;particularly in peripheral settlements&mdash;highlight a significant gap between stated goals and actual results. This study critically examines the conceptual structure and internal logic of development planning in Iran, focusing on Camp B in Bandar Imam Khomeini as a case that reflects these dynamics. <span style="color:red">This study employed </span>a qualitative, interpretive case study approach <span style="color:red">and combined </span>documentary analysis of official development programs with field observations in Camp B to <span style="color:red">identify </span>several structural and conceptual weaknesses in current development strategies <span style="color:red">including </span>lack of strategic coherence, limited flexibility, exclusion of community participation, absence of spatial and social justice, weak institutional and policy frameworks, overemphasis on economic growth, and insufficient attention to human services and basic infrastructure. These issues were then compared with the lived and social realities of the settlement. Findings indicate that the ongoing crises in Camp B are not merely the result of poor implementation but rather reflect the inherent flaws embedded in the logic of development programs themselves. In other words, the shortcomings in this case illustrate a broader structural problem that permeates development planning. The study argues that genuine and sustainable development requires a rethinking of these foundations, moving beyond top-down approaches toward context-based, participatory, and justice-oriented planning.</span></span><br> &nbsp;</p> عدالت اجتماعی, سیاست‌گذاری توسعه, سکونتگاه‌های غیررسمی, زیرساخت شهری, نابرابری فضایی. social justice, development policy, informal settlements, urban infrastructure, spatial inequality. 24 33 http://jors-sj.com/browse.php?a_code=A-10-105-1&slc_lang=fa&sid=1 Delaram Sabokro دلارام سبک‌رو delaram.sabokro@ut.ac.ir Yes Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran گروه معماری منظر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Saba Jafari صبا جعفری sabajafari@ut.ac.ir No Faculty of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran گروه معماری منظر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران