دوره 4، شماره 10 - ( 3-1405 )
جلد 4 شماره 10 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه معماری منظر، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
2- استادیار معماری، گروه معماری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران،
2- استادیار معماری، گروه معماری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران،
چکیده: (1335 مشاهده)
مفهوم توسعه اگرچه در ادبیات علوم اجتماعی و برنامه‌ریزی به‌عنوان فرایندی برای ارتقای کمی و کیفی زندگی انسانی شناخته می‌شود، اما همچنان با ابهام‌های نظری و عملی متعددی روبه‌رو است. بخش مهمی از این ابهام ناشی از نادیده گرفتن بسترهای فرهنگی، اجتماعی و مکانی شکل‌گیری توسعه در جوامع مختلف است. بسیاری از رویکردهای رایج توسعه، از جمله نهادگرایی، مدرنیزاسیون، وابستگی و دیدگاه‌های بین‌المللی، گرچه هر یک ابعادی از توسعه را تبیین کرده‌اند، اما نتوانسته‌اند تصویری جامع از ماهیت آن ارائه دهند. این پژوهش با طرح این فرضیه که فهم و تحقق توسعه بدون توجه به بستر مکانی و هویتی آن امکان‌پذیر نیست، به بررسی نسبت میان توسعه و مکان می‌پردازد. روش تحقیق بر مبنای تحلیل مفهومی و رویکرد دیالکتیکی است؛ بدین‌صورت که ابتدا از طریق تبیین آنتی‌تزها در قالب «آنچه توسعه نیست» و «آنچه مکان نیست» به بازخوانی انتقادی این دو مفهوم پرداخته شده و سپس با تلفیق نتایج حاصل، چارچوبی برای تبیین مفهوم «توسعه مکان‌محور» ارائه می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد توسعه پدیده‌ای چندوجهی و سیستمی است که تحقق آن مستلزم پیوند با تجربه زیسته انسان، گذر زمان و شکل‌گیری احساس مکان در جامعه است. در این چارچوب، مکان نه صرفاً به‌عنوان یک بستر فیزیکی، بلکه به‌مثابه ساختاری از روابط، هویت و تجربه انسانی عمل می‌کند که می‌تواند فرایندهای توسعه را تسهیل، تسریع و تثبیت نماید. بر این اساس، توسعه مکان‌محور به‌عنوان رویکردی تفسیری و کل‌نگر مطرح می‌شود که با فاصله گرفتن از نسخه‌های یکسان و وارداتی توسعه، امکان شکل‌گیری الگوهای بومی و پایدار پیشرفت را فراهم می‌سازد.
شماره‌ی مقاله: 5
فهرست منابع
1. احمدیان، قدرت. (1396). نقد کتاب پایان توسعه؛ پساتوسعه‌گرایی و بن‌بست‌های پارادایم توسعه. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 17(8)، 25-46.
2. ازکیا، مصطفي. (1384). جامعه‌شناسي توسعه. انتشارات كيهان.
3. بدیعی ازنداهی، مرجان و پوینده، محمد هادی. (1392). پدیدار شناسی و رابطه هویت و مکان در مقیاس های جغرافیایی. فصلنامه علمی پژوهشی نگرهش های نو در جغرافیای انسانی. 5(2). 19-1.
4. بدیعی ازنداهی، مرجان و پناهنده‌خواه، موسی و مختاری، راضیه. (1387). نقش حس مکانی در هویت بومی مطالعه موردی: دانشجویان یاسوجی دانشگاه‌های تهران. فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 4(12). 175-157.
5. بمانیان، محمدرضا، و محمودی‌نژاد، هادی. (۱۳۸۸). مبانی برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری روستایی. تهران: هله؛ طحان.
6. بندرآباد، علیرضا. (۱۳۹۶). مقایسه تطبیقی مفاهیم «مکان» و «خارج از مکان» در توسعه اجتماعی شهر از دیدگاه روان‌شناسی محیطی. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی،(32).
7. بهفروز، فاطمه.) 1379). تحلیل جغرافیایی بر توسعه و تبیین رفاه انسانی در دنیا. فصلنامه پژوهشهای جغرافیائی، 38، 97-113.
8. پورجعفر، محمد رضا؛ پورمند، حسن علی؛ ذبیحی، حسین هاشمی دمنه، لیلاسادات و تابان، محسن. (۱390). پدیدار شناسی هویت و مکان در بافت های تاریخی. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. 3. 20-11.
9. پرتوی، پروین. (1392). پدیدار شناسی مکان. انتشارات موسسه تالیف ترجمه و نشر آثار هنری متن.
10. تبریزی، جلال. (۱۳۸۲). تأثیر نوسازی بر ایجاد حس لامکانی ]رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس[.
11. تبریزی، بهروز. (۱۳۸۲). رشد و توسعه: دو مفهوم مکمل یکدیگر و نه جانشین هم، مجله دانش و مردم، شماره ۴.
12. توسلی، غلامعلی. (1373). جامعیت مفهوم توسعه و رابطه آن با فرهنگ. مجله فرهنگ توسعه، شماره 15.
13. حاج امینی، مهدی و ابوترابی، محمد علی. (1397). توسعة فهمِ توسعه: خوانش انتقادی کتاب تصورِ عصر پساتوسعه. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی. (9)18، 114-93.
14. حیدری‌فر، محمدرئوف و رضایی، ناصر. (1391). جهانی شدن و تحول مفهوم جغرافیا. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر، 21(84). 77-89.
15. دولفوس، اولیویه. (1390). فضای جهانی: تأملی در چگونگی پدیده جهانی‌شدن. ترجمه سیروس سهامی. تهران: نشر پاپلی.
16. رلف، ادوارد. (1389). مکان و بی مکانی (ترجمه: محمد رضا نقصان محمدی؛ کاظم مندگاری و زهیر متکی). آرمانشهر.
17. روکس‌برو، یان. (۱۳۹۹). نظریه‌های توسعه‌نیافتگی. ترجمه مصطفی ازکیا. تهران: انتشارات اندیشه احسان.
18. سلیمی‌فر، مصطفی. (۱۳۸۱). مطالعه روند تغییرات سطوح توسعه صنعتی و توسعه منطقه‌ای در ایران طی دوره ۱۳۵۵-۱۳۷۵. تحقیقات اقتصادی، (61)، 38-52.
19. سن، آمارتيا. (۱۳۸۱). توسعه بمثابه آزادی. ترجمه: موثقی، سید احمد. تهران: تهران دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
20. علی پورپیجانی، افشین؛ الوانی، سیدمهدی؛ خنیفر، حسین؛ موثقی، سید احمد و یزدانی، حمیدرضا. (1397). هرمنوتیک و توسعه: رهیافتی هرمنوتیکی جهت مواجهه با گسست فکری در مفهوم توسعه. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی. 7(3). 93-71.
21. علوی، لیلا، و رنج‌پور، رضا. (۱۳۹2). گفتمانی بدیل برای توسعه: رویکرد انسان‌شناختی به مفهوم توسعه. پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، ۱۴(۱)، ۱۶۹-۱۹۲.
22. علیزاده، سعیده و مومنی، فرشاد. (1401). جغرافیا، اقتصاد و توسعه: توصیه‌هایی برای برنامه هفتم توسعه کشور. فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران. (75) 20، 78-57.
23. ماتلاک، جان ال.(۱۳۷۹). آشنایی با طراحی محیط و منظر (جلد دوم). تهران: سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهر تهران.
24. مدنی‌پور، علی. (1387). فضاهای عمومی و خصوصی شهر. تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
25. موثقی، سید احمد. (۱۳8۷). اقتصاد سیاسی توسعه و توسعه نیافتگی. موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
26. موثقی، سید احمد وکاهه، علیرضا. (1394). دولت توسعه خواه و زمینه های توسعه در ایران. فصلنامه سیاست، 45(4).
27. میسرا، آر.پی. (۱۳۶۴). مفهوم توسعه ۱ (مشخصه های جامعه عقب افتاده)، مجله جهاد، شماره ۷۶.
28. وبستر، اندرو. (۱۳۸۰). درآمدی بر جامعه‌شناسی توسعه. ترجمه امیرحسین اصغری. تهران: نشر کوهسار.
29. Kiely, R. (1999). "The last refuge of the noble savage: A critical assessment of postdevelopment . [DOI:10.1080/09578819908426726]
30. theory", European Journal of Development Research, 11(1).
31. Munck, R. (1999). "Dependency and imperialism in the new times: A latin american [DOI:10.1080/09578819908426727]
32. perspective", European Journal of Development Research, 11(1).
33. Sardar, Z. (1993). An anthropological critique of development: the growth of ignorance.
34. In M. Hobart (Ed.). Routledge.
35. Motagi, S. (2016). Examining the Indices of Social Development in Iran (A Descriptive-Analytical Approach to Development Plans). Journal of Iranian Social Studies, 10(2.3), 183-205.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |